Sterrekundige Gedenkwaardigheid, Touwsrivier

Die Slagveld van Kakamas, 1915
September 19, 2019
Blokhuis, Laingsburg
September 25, 2019

Uit die skilderagtige Hexriviervallei kronkel die pad oor die Hexrivierberge totdat ’n mens as ’t ware eensklaps binne in die Groot Karoo staan. Hier op sy drumpel is die groot spoorwegsentrum Touwsrivier. En daar agter die Hotel Douglas staan twee betonpilare, getuies van pionierswerk op die gebied van die sterrekunde in Suid-Afrika in die 19de eeu.

Met sterrekundige waarnemings is daar baie vroeg in die geskiedenis van Suid-Afrika begin. Reeds in 1685 het eerw. Guy Tachard ’n sterrewag in Kaapstad opgerig. Gedurende die jare 1751-1753 het die ab N. L. de la Caille ’n poging aangewend om ’n kaart van die suidelike sterrehemel op te stel. In 1761 was twee Engelse sterrekundiges, Charles Mason en Jeremiah Dixon, onder beskerming van die Royal Society na Sumatra op pad om aldaar sekere waarnemings i.v.m. die seldsame verskynsel van die Venus-oorgang voor die son, te doen. Hulle skip is vertraag en hulle het die werk aan die Kaap gedoen. In die 19de eeu het sir John Herschel en sir Thomas Maclear uiters belangrike navorsing aan die Kaap gedoen.

Die twee pilare op Touwsrivier staan egter in verband met ’n latere Venus-oorgang op 6 Desember 1882. Die Venus-oorgang is van die allergrootste belang vir die vasstelling van afstande binne die sonnestelsel en daarom het hierdie gebeurtenis buitengewone belangstelling by wetenskaplikes gewek. Vanaf verskillende plekke in Suid-Afrika het sterrekundiges die verskynsel waargeneem: sir David Gill vanuit die Koninklike Sterrewag in Kaapstad; twee van sy personeel vanaf Aberdeenweg en ’n Amerikaanse ekspedisie onder professor Simon Newcomb vanaf die terrein van die Hugenote-seminarie te Wellington. Die Britse ekspedisie, wat beoog het om deur sy waarnemings die afstand van die aarde na die son vas te stel, het op Touwsrivier, destyds Montaguweg, stelling ingeneem. Die navorsingspan het onder leiding van A. Marth gestaan en hy is bygestaan deur C. M. Stevens, wat tot 1876 aan die Kaapse sterrewag verbonde was, en deur korporaal J. Thornton. Op een van die pilare staan dan ook te lees:

Transit of Venus

Dec. 6th 1882

Astronomers

A. Marth

Stevens

Assistant

J. Thornton

Corporal

(Geproklameer 1938)

 

Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, pp. 178-179.