Nuwe letterkundige beweging

Afrikaanse Bybelvertaling
January 23, 2015
NP van Wyk Louw
January 23, 2015

Die Hertzogprys aan WEG Louw was ’n vroeë erkenning aan ’n groep  opkomende jong digters. Hulle het veral op die voorgrond begin kom ná ’n boekweek in Kaapstad van 12 tot 16 November 1935. Afrikaanse boekweke is iets wat die FAK kort ná sy stigting in 1929 begin hou het om leeslus te bevorder en belangstelling in die Afrikaanse boek aan te wakker. By die Kaapstadse boekweek is ’n groot deel van die organisasie gedoen deur WEG Louw se ouer broer NP van Wyk Louw. Die Cape Times het die boekweek ’n merkwaardige demonstrasie van die krag van Afrikaans en sy kulturele vooruitgang genoem. Die blad het opgemerk dat die Afrikaanse letterkundige beweging in dertig jaar werk van blywende skoonheid opgelewer het. “Sy gees en sy prestasie is geheel en al Suid-Afrikaans; dit is ’n nasionale letterkunde in die beste betekenis van hierdie so dikwels misbruikte woord. En op enkele uitsonderings na, het die Engelssprekende Suid-Afrikaner tekort geskiet by wat in Afrikaans bereik is.”

Van Wyk Louw en ander jongeres het meer krities na die Afrikaanse letterkunde gekyk. Vir hulle het die Afrikaanse letterkunde agtergeraak by die volk; die Afrikaanse beweging het ’n moderne bewussyn geskep waarby die letterkunde nie bygehou het nie, het Louw geskryf. “Ons staan nou voor ‘n onverbiddelike keuse”: óf die ou motiewe tot in die oneindige herhaal “óf ons letterkunde oopstel vir alle winde van die gees, dat alles wat die mense se hart vandag in beroering bring, ook daarin kan uiting kry”. Dit moet moontlik wees dat alles wat eerlik, sterk en mooi in ’n volk gedink en gesê kan word, ook in die volksliteratuur sy neerslag kan vind; “dit gaan om die geestelike status van die volk en die onafhanklike voortbestaan van sy letterkunde”.

Een van die jongeres, Abraham Jonker, het in ’n radiopraatjie gesê dat die jong Afrikaanse skrywers werk wil lewer wat “ons met trots sal kan opstapel langs die beste van Europa en Amerika, werke wat Afrikaans met ’n vaart na bowe sal haal”. Dit “sal my glad nie verbaas as daar in later jare in ons letterkundige geskiedenis gepraat sal word van die Manne van die Dertiger, Veertiger Jare, soos ons vandag praat van die Manne van Tagtig in Holland nie”. Jonker het gelyk gehad: dit het later gebruiklik geword om na die Dertigers te verwys.

As voorlopers van die Dertigers word beskou ID du Plessis en CM van den Heever. Eersgenoemde was lektor aan die Universiteit van Kaapstad, oudjoernalis en een van die skeppers van Afrikaanse sportterme. Van den Heever was ook ’n belangrike romanskrywer en professor aan die Universiteit van die Witwatersrand. Maar dit is veral Van Wyk Louw se jonger broer, WEG (Gladstone) Louw wat met die begin van die beweging vereenselwig word. Die aand van 29 Maart 1934 is die verskyning van WEG Louw se debuutbundel Die ryke dwaas op ’n partytjie by Van Wyk Louw gevier. Teenwoordig was ander medestanders: Izak van der Merwe (met die skrywersnaam Boerneef), toneelmense soos Truida Pohl en haar suster, Anna Neethling-Pohl, Hettie Smit, skrywer van Sy kom met die sekelmaan (1937) en die joernalis Fred le Roux.