Nuttelose beleërings

Sonder kennis en ervaring
January 22, 2015
President Kruger keur koerant op Sondag goed
January 22, 2015

Dit is onmoontlik om hier ’n volledige beeld van die oorlog te gee. Ons konsentreer dus op ’n paar belangrike gebeurtenisse en interessante momente.

Die Transvaalse kommando’s aan die wesfront was onder die dapper generaal PA Cronjé, wat Jameson gevang het. Dit sou vir hom betreklik maklik gewees het om Mafeking met sy perdekommando’s te bestorm en te verower, maar hy het verkies om die plek te beleër. Die aand van 13 Oktober was Mafeking deur Boeremagte ingesluit en van die buitewêreld afgesny. Die besluit was ’n groot fout. Baie burgers is nutteloos daar vasgehou, terwyl die Britse bevelhebber daar, kolonel RS Baden-Powell, vasbeslote was om eerder die beleg te verduur as om oor te gee. Ook Kimberley is kort daarna deur ’n Vrystaats-Transvaalse mag ingesluit. Dit was eweneens ’n ernstige fout. Die republikeinse kommando’s het digby hul eie grense gebly en het selfs versuim om die spoorwegbrug oor die Oranjerivier in besit te neem.

Rhodes het in Oktober in Kimberley aangekom en was tydens die hele beleg daar. Hy het openlik met die Britse bevelvoerder, kolonel RG Kekewich, oor die verdediging getwis, en het De Beers se middele tot beskikking gestel om te help. So is die kanon “Long Cecil” vervaardig.

Ook aan die Natalse front is ’n nuttelose beleg aangepak. Daar het die Boere die eerste twee groot veldslae verloor: die slag van Dundee op 20 Oktober 1899 en dié van Elandslaagte op 21 Oktober. In laasgenoemde slag was die mag van Boere, Hollanders en Duitsers onder leiding van generaal JHM Kock hopeloos in die minderheid. Hoewel die Boere dwarsdeur die dag hul stellings behou het, was hul verlies aan dooies en gewondes so swaar dat hulle teen die aand verplig was om die stryd gewonne te gee en te vlug met wat nog gered kan word. Generaal Kock het swaar gewond in die reën op die slagveld bly lê. Hy is enkele dae daarna oorlede.

Dit was net ’n paar dae ná die neerlae van Dundee en Elandslaagte dat die Britse magte op Maandag 30 Oktober die Boere by Modderspruit en Nicholsonsnek gestorm het. Aan Boerekant het twee betreklik onbekende jong offisiere hulle onderskei – by Modderspruit was dit later die bekende generaal Louis Botha en by Nicholsonsnek die latere generaal Christiaan de Wet. Die Engelse aanval was ’n mislukking en die verslane en gedemoraliseerde soldate het na Ladysmith teruggestroom. Die Britse pers het dié dag “Mournful Monday” genoem.

Maar die oorwinning kon groter gewees het as die Transvaalse kommandant-generaal, generaal Piet Joubert, die oorwinning opgevolg en die vlugtende voetsoldate deur sy perderuiters laat agtervolg het. Joubert het die Britte ongehinderd na Ladysmith laat aftrek waar hulle hulle onmiddellik begin ingrawe het. Die aand ná die slag het Louis Botha die kommandant-generaal gevra waarom hy ’n bevel gegee het dat die Krugersdorpers nie die vlugtende vyand moes agtervolg nie. Hierop was die generaal se antwoord: “Dis onchristelik om ’n vlugtende vyand te agtervolg!”

Op 1 November het ’n krygsraad besluit om Ladysmith te beleër. Dié besluit was ’n flater. Etlike duisende burgers wat vir ’n inval in Natal gebruik kon word, is deur ’n nuttelose beleg vasgehou.