’n Simboliese ossewatrek

Inspirasie uit Anglo-Boereoorlog
January 24, 2015
Volksgevoel en kultuur
January 24, 2015

Die Afrikanerverdeeldheid het sy dieptepunt in Mei 1938 bereik in die weke voor die verkiesing van 18 Mei. Daar was lelike bakleierye. ’n NP-plakkaat teen gemengde huwelike het groot onenigheid veroorsaak en bygedra tot ’n groot verkiesingsnederlaag van dié party. Die opsteller daarvan het uit selfverwyt homself doodgeskiet.

Wat ’n ommekeer gebring het, was ’n nuwe volksgevoel weens die herdenking van die Groot Trek. As deel van die Voortrekkereeufees het die ATKV besluit tot ’n simboliese ossewatrek uit Kaapstad en ander plekke na Pretoria. Dié trek het met onmin begin. Die meeste ATKV-bestuurslede was sonder geesdrif en die ondervoorsitter, oom Tienie van Schoor, was die enigste wat bereid was om die trek te lei. Van Schoor, ’n elektrotegniese ingenieur, wat ’n revolusionêre treinbeheerstelsel ontwerp het, moes vir die trek onbetaalde verlof neem. Onverwags is egter aangekondig dat HJ Klopper hoofleier is. Van Schoor het egter darem leier van die hooftrek gebly. Op 8 Augustus 1938 het die eerste kakebeenwa onder groot opgewondenheid uit Kaapstad vertrek. Tussen 20 000 en 30 000 mense was teenwoordig op Goodwood, eerste stilhouplek van die lang tog. In elke dorp en stad is die tonele met al hoe groter geesdrif herhaal. Strate, tuine en parke is vernoem na persone, plekke en gebeurtenisse uit die Trek. Op plekke is die spore van die waens in beton vasgelê. Duisende was in tradisionele Voortrekkerdrag op die feeste. Mense het hul sakdoeke in die wa-ghries gedruk as aandenking. Op ander plekke het mense die waens gesoen en in trane uitgebars, blindes het die waens van voor tot agter op elke plekkie bevoel en siekes en kreupeles is op hul bedde uitgedra om die waens te kan sien. In Bloemfontein het doktor JD Kestell, “Vader Kestell”, ’n beroep op almal gedoen om as ’n “reddingsdaad” ’n fonds te stig om minderbevoorregte Afrikaners op te hef. Ses wakiste is oop neergesit en die duisende mense het verbygestap en geld daarin gegooi.

Die hoogtepunt was die hoeksteenlegging van die Voortrekkermonument op 16 Desember 1938. Die argitek was Gerard Moerdijk, wat baie geleer het van die bouers van bouwerke van Afrika soos die Zimbabwe-ruïnes. Volgens hom het hy in die Voortrekkermonument nie net die groot dade van die Voortrekkers probeer versinnebeeld nie, maar ook die grootsheid van Afrika probeer vaslê soos hy dit in die Zimbabwe-ruïnes waargeneem het.

NP van Wyk Louw, wat ’n nuusoorsig in die jeugweekblad Die Jongspan behartig het, het oor 16 Desember geskryf: “’n Mens kan sê dat die hele volk soos een man feesgevier het. En soos nooit tevore in die geskiedenis nie, het die hele volk besef dat hy ’n volk is en nie net ’n los klomp mense nie. Daarom is dit in ons geskiedenis so ’n belangrike gebeurtenis. Julle moet onthou dat ’n klomp mense nie sommer vanself voel dat hulle bymekaar hoort nie; hulle moet dit leer, en dikwels moet hulle saam baie swaargekry het voordat hulle die les leer. Maar so ’n gebeurtenis soos hierdie, waar die mense bymekaar kom en trots is op die helde van hul verlede en besluit om as volk saam voort te gaan in die toekoms, so ’n gebeurtenis is van onskatbare betekenis.”