’n Belangrike datum – 14 Augustus 1875

Die Gelofte
March 23, 2017
Die ontdekking van die goudriwwe van die Witwatersrand
March 23, 2017

(geskryf deur P van Zijl, soos verskyn in Junior Historia, Mei 1964)

’n Vrye volk praat sy eie taal. As ’n volk se taal sterf, sterf ’n volk. ’n Moedertaal is ook die taal waarin die eerste kindergebedjies gebid is – die taal waarin ons godsdiens vir ons duidelik en  waar is. Wie sy taal verag, onterf homself en word ’n reisiger na nêrens!

In Burgersdorp is die Taalmonument wat nie alleen die moedertaal versinnebeeld nie, maar ook ’n versinnebeelding is van ’n groot oorwinning in ’n baie lang taalstryd wat in ons land gevoer is. Hierdie monument is op 17 Januarie 1893 onthul en gedurende die Tweede Vryheidsoorlog vernietig. In 1907 is ’n ewebeeld (replika) van die vorige een op dieselfde plek opgerig. Dit was ’n duidelike teken dat die moedertaal weer sou herlewe na ’n oorlog waarin die Boerevolk byna vernietig is. Aan die oostekant van hierdie monument se voetstuk staan die name van die eerste vier groot taalhelde – S.J. du Toit, A. Pannevis, J. Lion Cachet, C.P. Hoogenhout. Onderaan hierdie name staan die volgende treffende woorde: “Bewaar Gij onze Taal, o Heer, Tot U en onze vadren eer.”

Op die 14e Augustus 1875 is die “Genootskap van Regte Afrikaners” (G.R.A.) deur S.J. du Toit en sewe ander persone gestig. C.P. Hoogenhout was die eerste voorsitter. Die doel van hierdie genootskap was om van Afrikaans ’n skryftaal te maak óf soos hulle dit genoem het, “om te staan vir ons Taal, ons Nasie en ons Land.” Die mense het gedurende daardie jare Afrikaans gepraat, maar Hollands geskrywe. Die G.R.A. het ’n koerantjie, “Die Patriot”, waarvan oom Lokomotief (D.F. du Toit) die redakteur was, uitgegee. Die lede van die Genootskap het egter hulle name geheim gehou en onder skuilname in “Die Patriot” geskrywe. Baie mense het die spot gedryf met Afrikaans en “patterjots” het ’n spotnaam geword. Dit was egter die eerste babatreetjies van die mooi taal wat ons vandag praat. 14 Augustus 1875 het die geboortedatum van hierdie lewenskragtige taal geword.

“Die Patriot” se intekenare het tot 3,000 toegeneem. Die spelling van hierdie nuwe skryftaal het egter baie probleme opgelewer.

Afrikaans het egter so gevorder dat die “Eerste Taalkongres” in die Paarl in 1896 belangrike besluite geneem het. Daar is onder andere besluit om Afrikaanse spelreëls en grammatika op te stel en, om die Bybel in Afrikaans te vertaal. ’n Letterkundige blad, “Ons Klyntji”, het kort daarna verskyn. Daarin was die mooi vervolgverhaal, “Die Koniging van Skeba”, wat deur S.J. du Toit geskrywe is.

Gedurende die Tweede  Vryheidsoorlog het die werk van die Genootskap tot stilstand gekom. Eers in l905 het dit weer herlewe onder die naam van “Die Tweede Taalbeweging”. Twee van Suid-Afrika se latere Eerste Ministers het gedurende die moeilike jare ’n groot aandeel gehad in die erkenning van Afrikaans as een van die amptelike landstale.

Op 18 Februarie 1925 het Afrikaans, naas Engels, een van die twee amptelike landstale van Suid-Afrika geword en Hollands dus vervang. Op 31 Mei 1933, met die onthulling van die Taalmonument op sy huidige staanplek in Burgerplein, is die naam van dr. D.F. Malan ook op die voetstuk aangebring. Dit was uit waardering vir sy aandeel in 1925 vir die indiening van die wetsontwerp in die parlement om Afrikaans as amptelike taal erken te kry.

Agt-en-vyftig jaar na die stigting van die G.R.A. en sewe-en-dertig jaar na die besluit van die “Eerste Taalkongres” is die Afrikaanse Bybel op 27 Augustus 1933 in gebruik geneem.

Waar en mooi klink die laaste koeplet van “Die Afrikaanse Volkslied”, wat deur C.P. Hoogenhout, S.J. du Toit, D.F. du Toit en G.S. Malherbe geskryf is:

Al die nasies het één God,

Hy re’el ieder volk se lot;

Hy het ver ieder volk zij Taal

Zij land, zij reg, zij Tyd bepaal.