Eerste hartoorplanting in Suid-Afrika

Koms van Herstigte Nasionale Party
January 26, 2015
’n Taalmonument … en nuwe prestasies
January 26, 2015

Suid-Afrika was in Desember 1967 wêreldnuus – en dié keer nie oor ’n negatiewe saak nie. Die eerste geslaagde hartoorplanting ter wêreld is vroeg op 3 Desember 1967 in die Groote Schuur-hospitaal in Kaapstad uitgevoer. Dit was ’n merkwaardige prestasie vir die geneeskunde in Suid-Afrika, en veral vir die leier van die span wat die oorplanting gedoen het, naamlik professor Christiaan Neethling (Chris) Barnard.

Die hart van ’n 25-jarige vrou, mejuffrou Denise Ann Darvall, is oorgeplant op ’n 53-jarige man, Louis Washkansky, wat agtien dae daarna oorlede is. Washkansy, ’n Jood, het in die Tweede Wêreldoorlog geveg en was besig om te sterf aan progressiewe hartversaking. Mejuffrou Darvall, ’n bankklerk van Kaapstad, is die middag van 2 Desember noodlottig beseer in ’n motorongeluk in Kaapstad waarin ook haar ma oorlede is. Toe mejuffrou Darvall by die hospitaal kom, is vasgestel dat haar beserings noodlotttig was, maar dat haar hart niks oorgekom het nie. Die aand is die situasie aan haar vader verduidelik. Hy het toestemming gegee dat sy dogter se hart oorgeplant word, asook een van haar niere op ’n elfjarige seun.

Barnard en sy span het hulle jare lank op so ’n operasie voorberei. Die 44-jarige Barnard was een van die land se mees ervare hartspesialiste. Tot Desember 1967 het die span talle delikate opehartoperasies uitgevoer.

Die span het weer op 2 Januarie 1968 ’n hartoorplanting gedoen – dié keer op dokter Philip Blaiberg, ’n afgetrede tandarts van Kaapstad. Hy is op 16 Maart 1968 uit die hospitaal ontslaan en is 19 maande daarna, op 17 Augustus 1969, oorlede weens hartversaking wat veroorsaak is deur longontsteking en nierversaking. Daarna het die span nog verskeie hartoorplantings gedoen.

Die operasie het van dokter Barnard ’n beroemde man gemaak. Hy is op 8 November 1922 op Beaufort-Wes gebore waar sy vader die leraar van die NG Sendingkerk was. Die gesin was betreklik arm, en sy oudste broer, Barney, meganiese ingenieur by die Spoorweë, het aanvanklik sy studiegeld betaal. Hy kon egter met ’n beurs verder studeer en het nadat hy geneesheer geword het, verskeie studiebesoeke aan die buiteland, veral Amerika, gebring.

Nadat Barnard beroemd geword het, is hy talle kere vereer en het hy baie reise onderneem. In een dag het hy die bekendste man van Suid-Afrika geword en bekende mense oor die wêreld heen het dit op prys gestel om saam met hom gesien en gefotografeer te word. Hy is in 2001 weens ’n asma-aanval oorlede.

Dit was opvallend hoeveel Afrikaanse name daar onder die geneeshere by die eerste oorplantings was: dokter Marius Barnard, broer van Chris Barnard, dokter MC Botha en ander. Dit was ’n aanduiding van hoeveel Afrikaners teen dié tyd dokter geword het. Daar was fakulteite van geneeskunde aan drie Afrikaanse universiteite, naamlik Pretoria (waar die eerste studente hul kursus in 1947 voltooi het), Stellenbosch en die UOVS in Bloemfontein.

Een van die bekendste Afrikaanse dokters was egter dokter Goedhart, skrywersnaam van dokter Ryno Verster van Bloemfontein. Hy het mense dekades lank raad gegee in ’n knap geskrewe rubriek in die Afrikaanse koerante.