Die Pleintjie, Tuishuise en “The Cottage”, Swellendam (Geen toegang)

“The Auld House”, Swellendam (Geen toegang)
January 31, 2018
Heemradehuis (Ou Residensie), Swellendam (Geen toegang)
January 31, 2018

Reg teenoor die “Auld House”, aan die ander kant van die hoofstraat, lê ’n hoogs interessante historiese kompleks – ’n pleintjie, ’n ry tuishuise en “The Cottage”.

Die rustige, groen pleintjie met groot akkerbome aan drie kante, is oud – heel waarskynlik so oud as die gemeente wat in 1798 gestig is.

Aan die oostekant van die plein is ’n ry oudmodiese tuishuisies geleë.

In die ou dae toe huisvesting op die dorp, veral gedurende nagmaalsgeleenthede, nog ’n probleem was, het boere óf hul eie tuishuise gehad óf tuishuise gehuur. Hierdie tuishuise het dan ook ’n kenmerk van baie binnelandse dorpe geword en het in die leefwyse van die boeregemeenskap ’n belangrike plek ingeneem. Die tuishuise hier aan die ander kant van die plein verleen dus nie slegs aan Swellendam iets van sy 19de-eeuse atmosfeer nie, maar vorm ook ’n belangrike kulturele skakel met die verlede. Daarbenewens is hulle van aansienlike argitektoniese belang.

Dr. Mary Cook het daarin geslaag om aan die hand van skaarse gegewens die geskiedenis van dié tuishuisies saam te stel. In 1832 is die hele stuk grond waarop die tuishuisies sowel as “The Cottage” vandag staan, deur die regering aan O.W. J. Falck in eiendom geskenk. Op die onderste gedeelte van die grond het Falck vir hom die bekoorlike huisie tans as “The Cottage” bekend, gebou. Die res het hy in 1836 aan die vendumeester Jan Ferdinand Bam verkoop, wat dit op sy beurt weer aan Christoffel Coetzee verkoop het. Rondom die jaar 1845 het die bekende Joseph Barry dit weer uit Coetzee se boedel gekoop. As sakeman het hy dadelik die waarde van hierdie grond so digby die kerk ingesien en op die boonste gedeelte het hy dus ’n paar tuishuise gebou.

Na Joseph Barry se dood het sy kleinneef en opvolger John Joseph Barry rondom 1867 in besit van die res van die grond gekom en op die onderste gedeelte nog enkele tuishuise laat bou.

(Geproklameer 1966)

 

Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, p. 112.