Die ossewaens op die pad van Suid-Afrika: 1938 (Deel 2)

Die ossewaens op die pad van Suid-Afrika: 1938 (Deel 1)
April 14, 2017
Die hartoorplanting
April 14, 2017

(Eeufees 1838-1938 (’n Herinnering) deur Jane Herbst, Roodepoortse Hoërskool, soos verskyn in Historia Junior, Augustus 1968)

 

  1. DIE NOORDWESTE TREK (Wa: “Johanna van der Merwe”)

Leier: Ds. AD Lückhoff.

Moorreesburg, 15 September (4000 mense); Piketberg, 16 September; Citrusdal, 17 September (2000 mense); Clanwilliam, 20 September (2500 mense); Klawer, 22 September; Vanrhynsdorp, 25 September (3000 mense); Vredendal, 24 September (3000 mense); Nuwerus, 27 September (700 mense); Garies, 28 September (1400 mense); Kamieskroon, 1 Oktober; Springbok, 2 Oktober (3000 mense); Pofadder, 8 Oktober; Brabees, 15 Oktober; Rhenosterkop, 15 Oktober (1000 mense); Kakamas, 16 Oktober (3500 mense); Keimoes, 18 Oktober (2000 mense); Louisvale, 19 Oktober (4000 mense); Upington, 20 Oktober (3000 mense); Karos en Grootdrink, 21 tot 25 Oktober (2000 en 1200 mense onderskeidelik); Boegoeberg, 24 Oktober (1500 mense); Marydale, 27 Oktober; Prieska, 29 Oktober (5000 mense); Niekerkshoop, 1 November (1500 mense); Griekwastad, 5 November (2000 mense); Postmasburg, 6 November (2500 mense); Daniëlskuil, 9 November; Kuruman, 12 November (4500 mense); Kamden, 14 November (160 mense); Reivilo, 15 November; Stellaland (Vryburg), 17 November (5500 mense); Amalia, 18 November; Schweizer-Reneke, 19 November; Delareyville, 21 November (300 mense); Rooiwal, 23 November; Klerksdorp, 25 November.

 

  1. DIE HOEKO-TREK (Wa: “Magrietha Prinsloo”)

Hoeko, 29 September; Prins Albert, 3 Oktober; Fraserburg-Weg, 6 Oktober; Beaufort-Wes, 8 en 9 Oktober (3000 mense); Loxton en Fraserburg, 12 Oktober; Carnarvon, 15 en 16 Oktober; Victoria-Wes, 20 Oktober (1000 mense); Britstown, 25 Oktober (1500 mense); De Aar, 26 Oktober; Petrusville, 29 en 30 Oktober (1000 mense); Douglas, 5 November (2500 mense); Barkly-Wes, 10 November (2000 mense); Windsorton, 11 November; Warrenton, 12 en 13 November (3000 mense); Christiana, 15 November; Makwassie, 19 November; Wolmaransstad, 19 tot 21 November; Leeudoringstad en Klerksdorp, 22 November.

 

  1. DIE NATAL-TREK (Waens: “Vrou en moeder” en “Piet Retief”)

Die ossewatrek onder leiding van die hoofleier HJ Klopper het getrek met die waens “Vrou en moeder” en “Piet Retief” na Natal.

Lindley, 2 November; Senekal, 3 November (6000 mense); Paul Roux, 4 November (1000 mense); Bethlehem, 5 November; Kestell, 7 November; Harrismith, 8 November (8000 mense); Retiefklip, 9 November (700 mense); Bergville, 10 November (500 mense); Winterton, 11 tot 15 November; Rensburgkoppie, 14 November; Estcourt, 15 November; Mooirivier; 16 November; Howick, 17 November; Pietermaritzburg, 18 tot 20 November (18 000 mense); Catoridge, 21 November; Durban, 25 November; Retiefmonument (Moordkoppie), 25 en 26 November; Greytown, 29 November; Weenen, 2 Desember (1000 mense); Bloukrans, 3 Desember (150 mense); Colenso, 5 Desember (400 mense); Ladysmith, 6 Desember; Danskraal, 7 Desember; Waschbank, 9 Desember; Dundee, 10 Desember; Utrecht, 12 Desember; Bloedrivier, 13 tot 16 Desember. Die Gelofte van Danskraal is die 16de Desember weer hernu en die hoeksteen van die Monument is gelê.

 

  1. DIE SAREL CILLIERS-TREK (Wa: “Sarel Cilliers”)

Petrus Steyn, 2 November; Frankfort, 3 November; Vrede, 5 November; Standerton, 7 November; Paardekop, 8 November (1000 mense); Volksrust, 9 November (5000 mense); Wakkerstroom, 10 November; Dirkiesdorp, 11 November; Piet Retief, 12 November; Paulpietersburg, 14 November; Vryheid, 15 November (1000 mense); Amsterdam, 17 November; Ermelo, 19 en 20 November; Bethal, 21 November (7000 mense); Hendrina, 22 November; Carolina, 25 November; Machadodorp, 24 November; Lydenburg, 26 en 27 November; Dullstroom, 28 November; Belfast, 29 November; Wonderfontein, 30 November; Middelburg (Tvl.), 1 Desember (6000 mense); Witbank, 2 Desember; Brakpan, 7 Desember (6000 mense).

 

  1. DIE LOUIS TRICHARDT-TREK (Wa: “Louis Trichardt”).

Barberton, 24 November; Nelspruit,26 November (4000 mense); Pelgrimsrus, 29 November; Ohrigstad, 29 November; Burgersfort, 30 November; Pietersburg, 3 Desember; Louis Trichardt, 5 Desember (6000 mense); Potgietersrus, 7 Desember (500 mense); Naboomspruit, 8 Desember; Nylstroom, 9 Desember (6000 mense); Warmbad, 10 Desember; Pretoria, 12 Desember (9000 mense).

 

  1. DIE BOLANDSE TREK (Wa: “Dirkie Uys”)

Hardekraaltjie, 24 November (6000 mense); Klapmuts, 25 November; Franschhoek, 26 en 27 November; Villiersdorp, 28 November; Caledon, 29 November (4000 mense); Greyton, 30 November; Riviersonderend, 1 Desember; Bredasdorp, 2 Desember; Napier, 3 en 4 Desember; Gansbaai, 3 Desember; Stanford, 6 Desember; Hermanus, 7 Desember; Botrivier; 8 Desember; Grabouw, 9 Desember; Hottentots-Holland, 10 en 11 Desember; Kaapstad, 13 Desember; Rosebank, 14 en 15 Desember; Skiereiland.

 

  1. DIE TRANSVAALSE HOOFTREK (Waens: “Andries Pretorius” en “Hendrik Potgieter”)

Leier: MC van Schoor.

Die Transvaalse Trek het op 5 November 1938 begin.

Potchefstroom, 9 tot 13 November (15 000 mense); Ventersdorp, 15 November (2000 mense); Coligny, 17 November (1200 mense); Lichtenburg, 18 tot 20 November (5000 mense); Ottoshoop, 21 November; Zeerust, 22 November (3000 mense); Groot-Marico, 23 November (1200 mense); Zwartruggens, 24 November (3000 mense); Rustenburg, 26 en 27 November (6000 mense); Waterkloof, 28 November (500 mense); Bosfontein, 29 November; Magaliesburg, 30 November; Paardekraal, 1 Desember (2000 mense).

Roodepoort, 2 Desember, 8000 mense was teenwoordig. Na ’n optog deur die dorp, het die waens op die sportterrein tot stilstand gekom. Om twee-uur die middag vertrek hulle na Doornkop. ’n Asaf-koor onder leiding van mnr. JBZ Keet het opgetree. In sy feesrede het Ds. De Vos die Trek ’n godstaak genoem. Hy het ernstig gepleit dat die volk moet terugkeer na God.

Die Goudstad, 3 Desember (50 000 mense); Germiston, 5 Desember (20 000 mense); Alberton, 6 Desember; Vereeniging, 7 Desember (4000 mense); Heidelberg (Tvl.), 8 Desember (6000 mense); Springs, 9 Desember (23 000 mense); Klerksdorp, 25 tot 27 November (7000 mense); Potchefstroom, 1 Desember; Linden, 6 Desember (10 000 mense); Grassmere, 10 Desember; Bezuidenhoutvallei, 10 Desember (20 000 mense); Irene, 12 Desember.

 

  1. PRETORIA – EEUFEES

Climax of the Trek: The three oxwagons entered the city heralded by the ringing of distant bells. The ‘Dirkie Uys’ was pulled by schoolchildren. Nine cannon thundered out a welcome to the wagons where they met at the old cemetery in Church Street. After a prayer had been said by Rev. WM Nicol short speeches were given by the leaders, messrs. HJ Klopper, Oom Tienie van Schoor and Japie Boshoff. From there the wagons were pulled to the cemetery and from there to the house op Paul Kruger.”

Op die Kerkplein: Duisende mense het vroeg reeds op Kerkplein vergader. ’n Kleinseun van president Kruger het as “president”opgetree. Met die aankoms van die stoet het die skare die Transvaalse volkslied gesing en die Administrateur van Transvaal het die waens welkom geheet. Vanaf Kerkplein is die stoet na die Krugerstandbeeld.

Na die Universiteit: Nadat hulle deur die stad gery het, is hulle na die universiteitsterrein. ’n Erewag het die waens ingewag. Mnr. Klopper het gesê die “Andries Pretorius” is aan die Voortrekkermonument geskenk en sal nie voor oor honderd jaar weer loop nie.

In die Laer: Daar is begin met ’n klipstapeling op die feesterrein. Vroeg die oggend was daar reeds duisende op die terrein vergader.

Die Aandfees: Vroeg die aand al het 10 000 vir die kampvure vleisgebraai. Daar is toesprake gehou deur belangrike persone en mev. Anna Neethling-Pohl het ’n skitterende voordrag gelewer.

Voortrekkerstad, 14 Desember 1938: 25 000 toeskouers het die Trekkers begroet. Vier maande en ses dae nadat die Trek in Kaapstad begin het, het dit hier ten einde geloop. Mnr. Klopper het in sy toespraak gesê dat ons leuse moet wees:  “vryheid, gelykwaardigheid en broederskap.”

Voortrekkerstad, 15 Desember 1938: Prof. dr. ID Bosman het in sy toespraak gepraat oor die eenheidstrewe van die volk en ook oor die vryheidswil van die Afrikanerdom. Vierduisend perderuiters het aan ’n skynaanval deelgeneem. Duisende mense het hierdie skynaanval aanskou. Op Voortrekkerhoogte is genl. Kemp, waarnemende Minister van Verdediging, verwelkom. Daar is nog ’n vertoning deur die Verdedigingsmag uitgevoer. Vyf en dertig paartjies is aan die voet van die Voortrekkermonument in die huwelik bevestig.

Voortrekkerstad, 16 Desember 1938: Om elfuur die oggend het die hoeksteenleggingsplegtigheid van die Monument begin. Na die hoeksteenlegging deur mevv. KF Ackerman, JC Muller en JC Preller het dr. F Beelaerts ’n boodskap uit Nederland aan die volk van Suid-Afrika gebring. Dr. Colijn, Eerste Minister van Nederland, het ook ’n boodskap uit Nederland gebring. By die Eeufeesvierings by die Monument was 200 000 teenwoordig. In die stad het genl. Kemp kranse op die grafte van Andries Pretorius en Hendrik Potgieter gelê. Vroeg die oggend het kanonskote met tussenpose van tien sekondes vir twintig minute uit vier kanonne gebulder. Nadat die kanonne bedaar het, het die diens begin.

Die Geloftediens het om nege-uur in die oggend begin. Ds. Louw het die diens waargeneem. Sy teks was Josua 24 vers 5: “Maar ek en my huis ons sal die Here dien.” Die ossewa en die fakkel sou bewaar word by die monument. Die Eeufeesvierings het tot ’n einde geloop en “Die Stem” wat sal weergalm solank die nasie leef, is gesing …

 

BIBLIOGRAFIE: Gedenkboek van die Ossewaens op die pad van Suid-Afrika, deur Dirk Mostert.