Die ossewaens op die pad van Suid-Afrika: 1938 (Deel 1)

Staatspresident CR Swart
April 14, 2017
Die ossewaens op die pad van Suid-Afrika: 1938 (Deel 2)
April 14, 2017

(Eeufees 1838-1938 (’n Herinnering) deur Jane Herbst, Roodepoortse Hoërskool, soos verskyn in Historia Junior, Mei 1968)

Die Simboliese Ossewatrek van 1938 (d.w.s. 30 jaar gelede), was om dank te bring aan die God van ons vaders wat hulle geroep en gelei het en hulde te betoon aan ons voorgeslagte vir hul opoffering en selfverloëning in die uitvoering van hul opdrag en roeping.

“The symbolic trek indicated that there was more to the soul of the Afrikaner than only party politics. Blood oozed along where it could not flow freely. Erstwhile enemies extended hands of friendship to one another. Many people found their God during the Trek. A strong feeling of patriotism flamed up. Unselfishness was a characteristic of the men and women who trekked.”

Die vrou van Suid-Afrika het sterk op die voorgrond gekom. Die jeug van ons volk is kerngesond en van goeie inbors; ons nasie se toekoms is hierdeur verseker.

Die lied van boet Nelie is die stem van krag uit die berge en die stem van volharding uit die see. Dit is die stem van ’n nasie wat die lydensweg opgaan en wat die weg van sege en oorwinning bereik het. Dis die stem van die strydende held en die sterwende moeder. Dis die stem van die snikkende kind en die sugtende afgeleefde. Dis vir my die stem van die belowende   Voortrekkerkind wat sy koers gevind het. Dis die stem van my geloof en my vertroue en my toekoms. In my lewe en my dood is dit my stem, want dit is “DIE STEM VAN SUID-AFRIKA”!

Hier volg ’n uiteensetting van die roetes van die verskillende Simboliese Ossewatrekke:

 

  1. DIE KAAPLANDSE HOOFTREK

Hoofleier: HJ Klopper. Leier: MC van Schoor.

Kaapstad 8 Augustus 1938. Standbeeld van Jan van Riebeeck.

“Die trek het begin. Hy is in die Naam van God begin.”

Met bostaande plegtige woorde het mnr. HJ Klopper, leier van die Ossewatrek, die waens op 8 Augustus 1938 aan die voet van die standbeeld van Jan van Riebeeck aan die rol gesit in die aanwesigheid van ’n menigte van tienduisend.

“Mag hierdie waens verdraagsaamheid en liefde in Afrikanerharte kweek en mag die Eeufees ’n ware volksfees word,” was die wens wat uitgespreek is.

8 Augustus 1938 was die dag waarop die historiese Ossewatrek by die standbeeld van Jan van Riebeeck verwelkom is en uitgeleide gedoen is op sy triomftog na die verre Noorde.

Goodwood, 8 Augustus (9000 mense); Stellenbosch, 9 Augustus (4000 mense); Die Paarl, 10 Augustus (7000 mense); Wellingt6n, 10 Augustus (4000 mense); Koeberg, 9 Augustus; Philadelphia; Malmesbury; Riebeek-Wes, 11 Augustus (1500 mense); Tulbagh, 12 Augustus (7000 mense); Worcester, 13 Augustus; Robertson; Montagu, 17 Augustus; Bonnievale, 18 Augustus; Swellendam, 20 Augustus; Zuurbraak, 22 Augustus; Heidelberg (Kaap), 23 Augustus (3000 mense); Riversdal, 24 Augustus; Albertinia, 25 Augustus; Hartenbos, 26 Augustus; Mosselbaai; Groot-Brakrivier; George, 1 September (10 000 mense); Oudtshoorn, 3 en 4 September (12 000 mense); De Rust, 5 September; Rooirivier, 6 September; Willowmore, 9 September; Aberdeen, 15 September; Graaff-Reinet 17 September (16 000 mense).

“Die betekenis van hierdie Trek lê vir my hierin dat die Afrikaner nou die steierplanke by die bou van ’n nasie hier opskuif.” Ds. DP Ackerman.

 

  1. DIE LANGKLOOF TREK (“Andries Pretorius”)

Die wa vertrek op 26 Augustus uit Outenikwaland. Die wa is die “Andries Pretorius” gedoop.

Herold, 27 Augustus; Uniondale, 31 Augustus (1000 mense); Joubertina, 2 September (2000 mense); Kareedouw, 3 tot 5 September (900 mense); Humansdorp, 6 September; Port Elizabeth, 9 September; Uitenhage, 10 September; Kirkwood, 12 September; Glenconnor, 13 September (1200 mense); Jansenville, 14 September. Hier is die “Andries Pretorius” aan die Vrystaatse Trek oorhandig.

 

  1. DIE GRENSBOERE SE TREK (Wa: “Sarel Cilliers”)

Leier: Japie Boshoff.

Die wa vertrek op 28 September vanaf Grahamstad. Bedford, 30 September; Adelaide, 1 Oktober (3000 mense); Tarkastad 4 Oktober; Queenstown, 5 en 6 Oktober; Dordrecht, 8 Oktober (5000 mense); Jamestown, 11 Oktober. Op 13 Oktober is die wa aan Aliwal-Noord se mense oorhandig.

 

  1. HOOFTREK: OOS-KAAPLAND (Waens: “Piet Retief”, “Louis Trichardt” en “Hendrik Potgieter”)

Hoofleier: HJ Klopper. Leier: MC van Schoor.

Pearston, 22 September; Somerset-Oos, 23 tot 25 September (3000 mense); Slagtersnek, 26 September; Mooimeisiesfontein, 27 September; Cradock, 30 September tot 2 Oktober; Hofmeyer, 4 Oktober; Steynsburg en Bulhoek, 5 tot 10 Oktober; Vaalbank, 11 Oktober; Venterstad, 12 Oktober; Burgersdorp, 12 Oktober (3000 mense); Aliwal-Noord, 13 Oktober.

 

  1. DIE VRYSTATERS SE TREK (Waens: “Andries Pretorius” en “Vrou en Moeder”)

Leier: Oom Roelf Olivier.

Lootsberg, 22 September; Middelburg (Kaap), 23 September (5000 mense); Naauwpoort, 21 en 25 September (3000 mense); Colesberg, 27 September; Colesbergbrug, 28 September (5000 mense); Philippolis, 29 September; Springfontein, 30 September (1500 mense); Trompsburg, 1 Oktober; Boomplaats en Fauresmith, 3 Oktober (3000 mense); Edenburg, 4 Oktober (3000 mense); Reddersburg, 5 Oktober; Bloemfontein, 7 tot 9 Oktober (20 000 mense); De Brug, 10 Oktober; Petrusburg, 11 Oktober; Paardeberg, 12 Oktober (3000 mense); Kimberley, 13 Oktober (15 000 mense); Dealesville, 17 Oktober (1300 mense); Soutpan, 18 Oktober.

 

  1. DIE VRYSTAATSE HOOFTREK (Waens: “Piet Retief”, “Sarel Cilliers”, “Louis Trichardt” en “Hendrik Potgieter”)

Hoofleier: HJ Klopper. Leier: MC van Schoor.

Oor Grootrivier: Middernag 13-14 Oktober 1938. Op Aliwal is ’n onvergeetlike afskeid gegee deur Kaapstad aan die ossewaens wat hy vir meer as twee maande op die hande gedra het. Sowat 7000 Afrikaners verwelkom die trek; twee Voortrekkers met fakkels het oor die Hertzog-brug gegaan en meer as 100 Voortrekkerfakkels aangesteek; dit was die boodskap vanaf Kaapland aan die aan die susterprovinsies oorkant die Oranje. Kort na middernag meen dr.  W de V Malan die woord, hy behandel die afgelope Kaaplandse reis; die gevolg hiervan was dat alle seksies van die bevolking besef dat die geskiedenis van die land aan al sy inwoners behoort. Om 3.30 die oggend het die Trek onder ’n maanheldere lentenag en onder aanvoering van die Vrystaatse vlag weg van die vlammende Suiderkruis, die eertydse republiek binnegegaan.

Rouxville, 14 Oktober (6000 mense); Bethulie, 13 Oktober; Smithfield, 15 en 16 Oktober (3000 mense); Wepener, 18 Oktober; Dewetsdorp, 19 Oktober (3000 mense); Thabantsjoe, 20 Oktober.

Bloemfontein, 21-24 Oktober. “Ek roep” was die woorde van dr. JD Kestell. Hy doen ’n beroep op die volk om by te dra tot die reddingsfonds. Die môre van 21 Oktober 1938 om vyfuur is oggendgodsdiens by Volstruiskooi, die plaas van Louis Trichardt, gehou. Die trekke van “Piet Retief”, “Sarel Cilliers” en “Hendrik Potgieter” vertrek uit Thabantsjoe teen ’n geweldige tempo. Om 6.30 is die Hooftrek langs die poskantoor op Shannon deur ’n juigende menigte welkom geheet. Op 22 Oktober spreek PJ Goosen sy welkomswoord uit; hy noem dat ’n span jongkêrels die “Vrou en moeder” en die “Andries Pretorius” deur die stad sal trek. Voor die stasie het ’n span ou moeders die tou van die osse geneem en langsaam vooruit beweeg. In Bloemfontein is die trekkers feestelik ontvang. Aan die voet van die Vrouemonument het die waens stilgehou. Om die gedenkplaat is ’n erewag van vroue in Voortrekkerdrag gevorm. Aandoenlike spreekredes is hier gehou. Met die sing van “Slaap rustig, dapper helde” is die feesverrigtinge afgehandel. Die waens is terug na die stasie; die middag is die hoogtepunt van die middagverrigtinge op die terrein van “Ons Kinderhuis” bereik toe die Prinsevlag deur dr. JD Kestell aan die leier van die Trek oorhandig is.

Vanaf Bloemfontein is die wa verder na Brandfort, 24 Oktober (3000 mense); Winburg, 25 en 26 Oktober; Sandrivier en Ventersburg, 27 Oktober (2000 mense); Kroonstad, 28 tot 30 Oktober; Edenville, 31 Oktober (700 mense); Doornkloof, 31 Oktober; Vegkop, 1 November (5000 mense); Heilbron, 2 November (400 mense); Kopjes, 3 November; Vredefort, 4 November (2000 mense).

Parys, 5 November. Om nege-uur word die trek deur 20 dogters in spierwit Voortrekkerdrag op spierwit perde die dorp ingelei. “Die Lied van Jong Suid-Afrika” is deur ’n dogterskoor gesing. Daarna is ’n klipstapel gepak. Die burgemeester, mnr. PJ Schoombee, verwelkom die Trek. Voortrekkerdanse deur seuns en dogters volg. ’n Plegtige oomblik in die middag was die aflegging van die gelofte van Sarel Cilliers. Om drie-uur is besoek afgelê by die plek waar die eerste Voortrekkerbloed in botsing met naturelle gevloei het – Liebenbergkoppie. Die aand tree die Speaker van die Volksraad op, gevolg deur adv. Jansen. Die Trek sou nou na Transvaal gaan.

 

  1. TREK DEUR DIE OOS-VRYSTAAT (Wa: “Louis Trichardt”)

Leier: Japie Boshoff.

Verkeerdevlei, 21 Oktober; Voortrekkerbrug. 24 Oktober; Marquard, 25 Oktober (4000 mense).

Nou het hierdie trekkie hom weer by die Hooftrek gevoeg.