Bosman di Ravelli (1882-1967)
December 2, 2020
Dirk Mudge (1928-2020)
December 7, 2020

Sarel Feldtmann

Die Trek na Natal – Retief besoek Dingaan

 

Retief skryf ’n brief aan Dingaan

Tot Retief se verbasing het hy verneem dat ’n sendeling, die eerwaarde Francis Owen, by die Zoeloe-hoofstad aangekom en blykbaar goed deur Dingaan ontvang is. Retief het ’n brief geskryf vir Owen om vir die koning te vertaal. Owen het die brief aan Dingaan op die 26ste Oktober voorgelees.

Dit het verwys dat die emigrant Boere wens vir vrede en ’n goeie verstandhouding met die Zoeloe-volk, en hy, Retief, wat die leier is van die Boere, wil graag ’n persoonlike onderhoud met Dingaan reël. Hy wil terselfdertyd ook met Dingaan die moontlike gebied bespreek vir blyplek vir die emigrant Boere wat in die onbewoonde areas, aangrensend aan die Zoeloe-gebied is.

 

Retief vertrek na Umgungundlovu

Sonder om te wag vir ’n antwoord op sy brief, het Retief op 6 November 1837 na Umgungundlovu vertrek; saam met hom het vier van sy eie manne en twee setlaars uit die hawe gery, wat as tolke sou optree.

Op 7 November 1837 het Retief by Dingaan se kraal aangekom. Die Boere het nog nooit iets soos Umgungundlovu gesien nie; die koning se Groot Paleis was heel anders as enige ander Afrika-kraal wat hulle geken het. Die kraal was op ’n skuinste gebou aan die bokant van ’n stroom wat die Umkumbane genoem is, en is omring deur ’n heining van mimosa-pale, drie en ’n half kilometer in omtrek.

Retief stuur ’n brief na Kerkenberg en sy wagtende trekkers

Nog voordat Retief sy afspraak met Dingaan gehad het, het hy op 6 November 1837 twee rapportryers – Coenraad en Piet Meyer – na die wagtende trekkers op die Drakensberg gestuur met die verblydende tyding dat alles in orde was en dat die waens die berge kon afgaan. Die twee Meyers het op Saterdag, 11 November, by Kerkenberg aangekom met die brief met die verblydende nuus.

 

Silkaats word deur die ander Voortrekkers verslaan

Dieselfde tyd toe Retief Dingaan in Natal aan die begin van November 1837 besoek het, het die res van die beskikbare Voortrekkers die tweede strafekspedisie op Silkaats by Kapain in die Transvaal uitgevoer, hom verslaan, en sy mense oor die Limpoporivier na Zimbabwe gejaag.

Dingaan se hut

By Umgungundlovu staan ​​daar byna 2000 hutte, ses rye diep, en volgens Retief “elk in staat om twintig krygers te akkommodeer”. Hulle het ’n leë ruimte van twee of drie hektaar omring waar militêre oefeninge en rituele danse plaasgevind het.

“Die koning beklee ’n pragtige hut,” het Retief berig. “Die vorm is sferies en die deursnee is 6 meter. Dit word ondersteun deur 22 pilare, wat heeltemal bedek is met krale. Die vloer is perfek glad en skyn soos ’n spieël.”

Retief se ontmoeting met Dingaan

Na die derde dag het Dingaan Retief ontvang. Die koning het op ’n stoel gesit wat van ’n soliede blok hout gemaak is en hy het ’n vreemde uitrusting gedra met sluier en tossels wat sy gesig bedek het.

Dit lyk asof die koning vir Piet Uys verwag het, wat drie jaar tevore in Natal was met sy Kommissietrek. Hy was verbaas om ’n ander witman te vind wat op hom wag. Sy eerste ontmoedigende woorde aan die goewerneur, was: “Jy is te klein vir ’n kaptein.”

Dingaan beskuldig Retief daarvan dat sy mense sy beeste gesteel het

Toe luister Dingaan in stilte na Retief se verduideliking dat hy gekom het om grond te koop wat suid van die Tugela lê. Dit was ’n geruime tyd voordat die koning geantwoord het, en dan eers met ’n half-verwagte beskuldiging.

Dingaan het gesê dat Retief se mense die vorige maand ’n trop koninklike beeste gesteel en hulle oor die berg gejaag het. Dingaan het Retief se verontwaardigde ontkennings stilgemaak deur daarop te wys dat die diewe ruiters was, gewere gedra het en in Boer-klere geklee was.

 

Retief vermoed dit was Sekonyela wat die beeste gesteel het

Uiteindelik kon Retief vir Dingaan vertel dat hy geglo het dat die skuldiges Manthatisi se Tlokwa, die sogenaamde “Wild Cat-mense”, onder leiding van haar seun Sekonyela was wat bekend was om klere te dra wat soos die Boeremans se klere lyk.

Dingaan se antwoord was dat die beste manier vir Retief om die Boere se onskuld in die saak te bewys, is om na Sekonyela te ry met ’n kommando en tien Zoeloe-herders. Die herders sal die koninklike beeste herken. As hulle die diere geïdentifiseer het, moet Retief Sekonyela in hegtenis neem en met sy gesteelde vee terugbring na Umgungundlovu.

 

Dingaan verseker Retief as die saak afgehandel is, kan hy sy gebied kry

Dingaan het aan Retief die versekering gegee dat sodra hierdie taak afgehandel is, hy bereid was om die gebied tussen die Tugela en Umzimvubu aan die emigrant Boere te gee.

Retief het nie gehuiwer om hierdie bepalings te aanvaar nie, en ’n bietjie later het hy uit Umgungundlovu vertrek na die berg, seker dat sy sending suksesvol was en dat Natal nou oop was vir sy trekkers om hulle daar te vestig.

Die Meyers kom by Kerkenberg aan met Retief se brief

Soos die 12 verspieders van Moses het die Meyers van die land se vrugte saamgebring – nie ’n groot tros druiwe nie, maar heelwaarskynlik piesangs. Erasmus Smit noem dit ”lekkere vruchten.” Retief se volgelinge het vyf weke lank op tyding gewag, en toe hulle eindelik hoor dat alles daar onder in Natal in orde was, was hul blydskap baie groot. “The camp,” sê prof. Walker, “exploded with joy and excitement.” Die lang en ernstige krisis was op ’n end – Natal kon in vrede in besit geneem word!

Erasmus Smit het in sy dagboek aangeteken (11 November): “Geloofd en gedankt zij de naam des Heeren voor de grote weldaad aan onz bewezen in ons ondernomen reis naar Nieuwe Holland” (d.i. Natal). Hy het ook die vallei waar die laer gestaan het “Blijde Vooruitzicht” genoem – ’n besonder toepaslike naam. Op die volgende dag is ’n dankdiens gehou.

Die trekkers het in alle haas die tente afgebreek, die waens gelaai, en op Dinsdag, 14 November, het die eerste agtien waens die berg afgegaan. Op 24 November het Barend Liebenberg, ’n lid van Retief se kommissie, by die voorste waens (in Natal) aangekom en is hy met groot blydskap en baie saluutskote ontvang.

Ons kan ons voorstel hoe die mense op hom toegestroom en hom uitgevra het oor die land, oor die Engelse en oor Dingaan. “Algemeen was de vreugde,” sê Erasmus Smit, “en wij dankten onze God voor de verhoring onzer gebeden en voor het goede land dat Hij ons gegeven heeft door al de arbeid van onze Goeverneur (Retief) en de goede gezindheid van koning Dingaans harte”. Drie dae later (27 November) het Retief by die waens aangekom, en ’n algemene dankdag is vir Sondag 3 Desember uitgeskryf.

 

Retief kom by Doornkop aan op 27 November 1837

Op 27 November het Retief by sy kamp ingery, wat op ’n plek genaamd Doornkop uitgespan was. Dit is naby die moderne Chieveley. Daar was ’n aantal ander kampe in die omgewing en daar is geskat dat sowat ’n duisend waens in die omgewing verspreid was teen daardie tyd.

Retief berei hom voor om Sekonyela te besoek

Retief het na ’n maand se voorbereiding op 28 Desember, nadat hy die goeie nuus ontvang het van Potgieter se sukses by Kapain, ’n vyftig man kommando oor die berg gelei na die “Wild Cat”-gebied by die Platberg area van Imperani, naby die huidige Ficksburg. Hier het Retief vir Sekonyela ontmoet in die tuin van die “Hoofsendeling” Mnr. Allison.

Retief neem Sekonyela in hegtenis

Die algemene weergawe van die gebeure met Sekonyela is dat Retief vir die leier gesê het dat hy vir hom duursame geskenke gebring het waarvan die armband spesifiek gemaak is vir groot leiers. Een van die trekkers, Bezuidenhout, het ’n stel boeie vir Sekonyela aangesit.

Sekonyela is toe in hegtenis geneem en daar is vir hom gesê dat hy vrygelaat sal word sodra hy die beeste wat hy van Dingaan gesteel het, teruggegee het. Eintlik het die Boere hom baie meer beboet soos Retief later bekend gemaak het.

Om Sekonyela te straf, het Retief hom beveel om 700 beeste, 63 perde en 11 gewere te oorhandig, want sonder hierdie kon hy nie die diefstal gepleeg het nie.

 

Retief voer nie die bevele van Dingaan uit nie

Dit was eintlik ’n baie flou verskoning om verwagte probleme mee op te los. Retief het nie die moontlikheid oorweeg om die addisionele beeste, die perde en gewere aan Dingaan te oorhandig nie, ook nie die uitlewering van Sekonyela aan Dingaan vir sy straf soos Dingaan versoek het nie.

Retief het toe teruggekeer met sy kommando na Doornkop onder die berg terwyl hy die beeste aangestuur het na Dingaan by Umgungundlovu met die Zoeloe-beeswagters. Intussen het nog meer trekkers opgedaag vanaf die hoëveld terwyl hy weg was.

Die trekkers “verenig” weer aan die onderkant van die berg

Gerrit Maritz self het nou gekamp onder die berg en Andries Pretorius was daar met ’n besoek aan die “Verenigde Trek”; selfs Piet Uys was oortuig om sy verhouding met die Verenigde laer weer te bevestig.