Die eerste drosdykantore, Hoofstraat 188, Paarl

Die Strooidakkerk, Paarl
January 18, 2018
Die Oude Pastorie-Museum, Paarl
January 18, 2018

(Geen toegang)

Hoofstraat 188 gee die ligging van hierdie ou huis so duidelik aan dat geen verdere omskrywing nodig is nie. In jare lank verby was dit as Vergenoegd bekend – ’n mooi naam wat gerus in ere herstel kan word.

Oor die vroeëre geskiedenis van hierdie ou gebou bestaan daar groot verskil van mening, want deur die voortdurende onderverdeling van eiendomme in dorpe, is dit nie so maklik om die geslagsregister van ’n bepaalde stukkie grond bo alle twyfel vas te stel nie. Dit skyn egter of die ou huis op ’n gedeelte van ’n stuk grond staan wat in Julie 1783 aan ’n sekere J.J. Luttig geskenk is. In 1809 het hy dit verkoop en in 1817 kom dit weer in besit van Josua le Roux, eienaar van die langsaan geleë Pontak. Le Roux het dit al dadelik weer aan Gerrit Nieuwoudt verkoop, wat dit rondom 1840 aan J.M. Enslin oorgemaak het.

Wie van die vroegste eienaars nou die huis gebou het, is glad nie duidelik nie. Die ou klipplaveisel in die agterplaas en die ou eikebome wat reeds in 1840 as groot beskryf is, sterk die vermoede dat die huis net na 1780 gebou is. Ander is van mening dat dit deur Nieuwoudt in die begin van die 19de eeu gebou is.

Op 24 Januarie 1839 is ’n resident-magistraat in die Paarl aangestel. Vir ’n geruime tyd moes hy met ’n enkele vertrek aan die suidekant van die Kerkplein as hofsaal en kantoor tevrede wees. In 1843 is tenders vir die huur van akkommodasie vir die resident-magistraat gevra en dit was toe dat J.M. Enslin sy huis Vergenoegd vir R220 per jaar aangebied het. Ter ondersteuning van sy aansoek het hy ’n grondplan van die gebou en die terrein saamgestuur. Enslin se tender is aangeneem en van 1844 tot in die sestigerjare van die 19de eeu is sy eiendom gehuur as residensie, hofsaal en kantoor. Oorleweringe wil dit dat die buitegeboue in die agterplaas gevangenisselle was.

In die agterplaas is verder ’n merkwaardige ou put met ’n uiters interessante bouwerk daaroor. Daar word beweer dat dit een van die putte was waar inwoners van die dorp hul water kom haal het.

Maar die ou huis is ook van argitektoniese belang. Alhoewel dit sy voorgewel verloor het, het dit sy oorspronklike vensters met klein ruitjies, pragtige binnedeure van geelhout en stinkhout en sy mooi argitektoniese verhoudings behou. Dit is onlangs aangekoop deur Historiese Huise van S.A. Bpk.

(Geproklameer 1966)

 

Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, p. 88.