Bertha de Beer
July 27, 2015
Jong Paul
July 27, 2015

Geskryf deur SJ Esterhuizen (soos verskyn in Junior Historia)

Daar is seker nie een van julle wat nog nie ’n goue voorwerp gesien het nie, of wat nie weet dat die goud onder uit die aarde gehaal word nie. Dit is hierdie metaal wat ’n baie belangrike rol in die geskiedenis van ons land gespeel het. Dit is belangrik om te weet dat metale ’n invloed op die lewe van mense kan hê.

Goud is al baie eeue aan die mens bekend. Ons lees in die geskrifte dat Salomo se goudgrawers tot so ver as Midde-Afrika gereis het, om goud te grawe.

Die meeste van julle het reeds iets geleer van die ontdekking van goud in die Transvaal. Daarom wil ek nie weer die ontdekkings bespreek nie. Ek wil net hê dat julle moet kan insien hoe dat dié ontdekking ’n invloed op die lewe van mense kan hê.

Toe goud in die oostelike Transvaal ontdek is, in die omgewing van Lydenburg, Pelgrimsrus en die huidige Barberton, was die Transvaal nog yl bewoon. Die meeste mense wat toe nog in die gebied gewoon het, was Voortrekkers en nasate van Voortrekkers. Maar toe dit bekend geword het dat goud ontdek is, het mense vanuit ander dele van Suid-Afrika en selfs vanuit ander lande na die Transvaal getrek. Hulle wou almal goud grawe, om sodoende gou ryk te kan word.

Die bevolkingsametrekking het daartoe gelei dat daar ’n vreemde leefwyse in die oostelike Transvaal posgevat het. Vir die Transvaalse mense was dit so vreemd, so anders. Hulle het vreemde tale gehoor en ander leefwyses gesien. Dit was eers toe goud op die Witwatersrand ontdek is, dat ’n baie groter invloed op die inwoners van Transvaal uitgeoefen is.

Voordat die goud op die Witwatersrand ontdek is, het baie min mense in die gebied gewoon. Die enkele plase wat hier geleë was se boerderybedrywighede was beperk. Die inwoners van die gebied het ’n rustige plattelandse plaaslewe gelei. En dit was maar sowat 76 jaar gelede! vandag is die gebied een van die digsbevolkte dele van Suid-Afrika. Dit alles is te danke aan die Transvaalse goud.

Die groot mynhope getuig van die bedrywighede diep onder in die aarde. Vanaf Springs het dit in die latere jare uitgebrei na die ooste en vanaf Randfontein na die suidweste. Toe goud in 1884 in die omgewing van die huidige Johannesburg ontdek is, het duisende mense daar saamgetrek. Die groot bevolkingsametrekking het allerlei probleme meegebring. Dit is nie die probleme waarmee ek julle wil besig hou nie. Dit is die invloed van die ontdekking.

Binne-in ’n Afrikaanse Republiek waarvan die meerderheid inwoners landbouers en veeboere was, het ’n sterk uitlanderbevolking ’n andersoortige leefwyse gebring. ’n Groot stad, Johannesburg, het daar gegroei. Die Transvalers wat daarheen getrek het, moes ander soorte werk vind om aan die lewe te bly, want die boerdery het verdwyn. Dit was die begin van ’n stedelike bevolking in die Transvaal. As julle weer in ’n biblioteek kom, blaai die boeke deur wat oor Johannesburg handel, en kyk net hoe dat dit uitgebrei het.

In die gebied wat ons die Witwatersrand noem, is daar vandag die grootste sametrekking van mense in die ganse Suid-Afrika. Daar is meer as 500,000 blankes waar daar meer as 75 jaar gelede skaars ’n honderdtal gewoon het. Daar is tientalle dorpe, waar daar 75 jaar gelede nie ’n enkele een was nie. Johannesburg het van ’n delwerskamp tot ’n wêreldstad gegroei.

Meer goudvelde is in die latere jare ontdek. Nou kan julle self verwag watter invloed dit op die bevolking gaan hê, en julle kan self dink hoe gaan die Transvaal groei. Maar julle sal nooit die dinge kon verstaan het, as julle nie geskiedenis geleer het nie. Dit is daarom dat elke kind sy land se geskiedenis goed moet leer ken.