Die geboorteplek van President Paul Kruger en die Steynsburg Museum

Die Groot Trek – Hoofstuk 3 Deel 2
Julie 27, 2020
Die Groot Trek – Hoofstuk 3 Deel 3
Julie 31, 2020

Die huis op Bulhoek

deur Hannie Steyn née Vorster, Steynsburg

Dertien kilometer wes van die huidige Steynsburg lê die plaas Bulhoek. Vir Steynsburgers is dit die trots van die dorp. Dit is hier waar pres. Paul Kruger die eerste lewenslig aanskou het en waar hy sy eerste nege en ’n half jaar deurgebring het.

Teen 1809 was Douw Gerbrandt Steyn en sy vrou Alida Barendina Van der Walt (1780-1850) reeds op die plaas. Skuins voor die huis lê ’n klip met sy voorletters en die datum daarop uitgekrap. Hul dogter en latere pres. Kruger se ma Elsie Francina Steyn (1806-1834) was toe drie jaar oud. Mettertyd het Stephanus Johannes Kruger (oupa van president) verby getrek en ’n rukkie staning gehad by die Steyns. So het sy seun, Casper Jan Hendrik Kruger (1801-1851) en Elsie Steyn, ontmoet. Die Krugers het net ’n klein entjie verder vir hulle Vaalbank as ’n “rekwes plaas” (to request a piece of land) uitgesoek, waar hulle tot 1835 gebly het.

Douw en Alida het 13 kinders gehad waarvan Elsie die sesde en Andries Petrus Johannes Steyn (geb. 1823) die dertiende kind was. Die interessante is dat Andries Steyn en Elsie se tweede kind, Douw Gerbrand Kruger (geb. 13 Oktober 1823) tydgenote was en latere president Stephanus Johannes Paulus (Paul) Kruger twee jaar jonger. Dus was hulle speelmaatjies! Andries Steyn was ook later gedurende 1872, die leier van die stigting van die dorp Steynsburg.

Casper JH Kruger en Elsie F Steyn is op 3 September 1820 te Cradock in die huwelik bevestig. Paul Kruger, as derde kind, se pa Casper, was op die dag van sy geboorte in Cradock en het daar dokumente geteken, waardeur prof. D.W. Kruger kon vasstel dat hy sy vrou by haar ma op die plaas Bulhoek voor die geboorte besorg het. So het daar ’n hele polemiek ontstaan oor waar hy regtig gebore is. Prof. Uys het gereken dat die President op Vaalbank in die Colesberg-distrik gebore is, maar die bewyse is oorwegend dat sy ouers op Vaalbank tussen die latere Steynsburg en Venterstad, nie baie ver van Bulhoek nie, gewoon het. Die President het op ’n ander plaas naby die huidige Venterstad die eerste nege en ’n half jaar van sy lewe opgegroei. Briewe in dié verband is in die Steynsburg Museum te sien.

Die huis op Bulhoek

Oor die jare het die plaas Bulhoek verskillende eienaars gehad. In 1927 was die eienaar mnr. JJ Oosthuizen. Die ou huis wat Douw gebou het, het nog bestaan en het tragies aan die brand geraak. Op daardie stadium was ds. Douw Gerbrandt Venter, ’n kleinkind van Douw Steyn, die predikant van die Gereformeerde Kerk van Steynsburg. Hy bring ’n restourasiekomitee op die been, wat toe sommer ook die Voortrekker Eeufeeskomitee word. Hierdie komitee het toe terselfdertyd ook die museum in die huis met bydraende items, wat landwyd bymekaar gemaak is, begin. Die FAK het ook betrokke geraak. Die Burger en Die Volksblad het skenkings erken, sodat die fondse vir restourasie en die fees bymekaargemaak kon word. Die Piet Retief-wa het tydens die Voortrekkereeufees in 1938 by Bulhoek aangedoen. Mnr. Henning Klopper was op dié wa en al die omliggende dorpe het hier kom feesvier.

Andries Steyn Tuishuis

Sedertdien is Geloftedag elke jaar tot die tagtigerjare op Bulhoek gehou. Die verval was toe al aan die orde van die dag en Geloftedag is na die kerke in die dorp verskuif. Gedurende Oktober 1988 het beide die FAK en die Volkswag feeste gevier. Twee kindertjies is deur ds. Adri van Staden in Voortrekkerklere by die Volkswagwa uit ’n Voortrekkerkommetjie gedoop.

Van der Walthuis

Die feeskomitee het reeds in 1932 besluit om die stukkie grond om die huis te koop en wel vir £500. Dit is in die naam van die Pres. Paul Kruger Geboorteplekfonds geregistreer. So het dit gelukkig gebeur dat die huis en die museum wat ook daar ontstaan het in privaat besit is. Die Museum besit drie huise en wel die huis te Bulhoek, ’n huis wat in die dorp (Van der Walt-huis) in ’n testament nagelaat is en Andries Steyn se tuishuis wat ook vir R500 aangekoop is, voordat dit amper gesloop is. Onlangs het ons ook die gebruik van die Gereformeerde kerksaal verkry.

Na baie jare se harde werk was dit duidelik dat die museum weens ’n gebrek aan fondse en belangstelling gesluit sal moet word. Ons het uitgereik na baie mense en instansies. In 2018 het ons van die Erfenisbewarings-bewusmakingsprojek (EBB) van Die Erfenisstigting gehoor en daarby ingeskakel. Hulle help plattelandse museums om te probeer oorleef. Hulle help met raad en ook soms met fondse as daar skenkings van groot instansies verkry kan word. Met groot dankbaarheid het ons ’n bedrag geld ontvang om die Van der Walthuis te restoureer. Die flukse komiteelede het baie hard gewerk. Die laaste paar verfstrepe moet nog gedoen word, maar nou keer die Covid-19-virus ons om klaar te maak. Ons glo dat die vinnig veranderende gety in die land ons weer bo-uit sal laat kom om die droom van ’n gerestoureerde Bulhoek te laat realiseer, sodat dit ’n gewilde vergader-/kuierplek van Afrikaners in die suide kan wees!

 

 

Meer oor die skrywer: Hannie Steyn stel baie belang in geskiedenis, genealogie en museums. Daarom is sy al 30 jaar lank by Steynsburg se museums betrokke. In die laaste 10 jaar moes sy man alleen veg om die plek Bulhoek en die 2 museums in die dorp tot niet te laat gaan nie. So het Johan van Zyl van Bloemfontein se Oorlogsmuseum haar bekend gestel aan die Erfenisstigting se EBB en Riana Mulder. Hulle het ’n skenking ontvang en kon aan die werk spring. Op 11 Maart 2020 is ’n uiters geslaagde museumdag aangebied en toe die een museum amper klaar gerestoureer is, toe kom die virus en nou staan alles stil.

Sy is ’n gewaardeerde vriend van die FAK en help graag mense met navrae. Sy het baie inligting oor al die grafte in Steynsburg se begraafplaas en oor die mense van die dorp.