Huis van Olive Schreiner, De Aar (Geen toegang)

Van Plettenberg se Baken, dist. Colesberg
September 25, 2019
Die jong Paul Kruger
September 26, 2019

By die Suid-Afrikaner bestaan daar ’n ware behoefte om ’n sigbare nalatenskap uit die lewe van die veel omstrede Suid-Afrikaanse skryfster, Olive Schreiner, as ’n erfenis te bewaar. Baie aandag is dan ook aan huise waarin sy gewoon het, gegee. Sy was egter ’n rustelose, soekende gees wat voortdurend van verblyfplek verander het. Gebore in 1855 op die Wittebergen Sendingpos in die teenswoordige Lesotho, waar haar vader sendeling was, het sy die grootste gedeelte van haar jeug in die Karoo deurgebring. In die jare tagtig is sy vir agt jaar na die buiteland en by haar terugkeer het sy vyf jaar lank op Matjiesfontein, gewoon. In 1894 is sy met ’n Cradockse boer, Samuel Cronwright, getroud en het op die plaas Krans Plaats gaan woon. Hier is haar enigste dogtertjie gebore en oorlede. Kort hierna het die Cronwright-Schreiners na Kimberley verhuis. Die huis waarin hul hier tot 1897 gewoon het, staan nog maar is tans in ’n Kleurlinggebied geleë. Van Kimberley is hul na Johannesburg en vandaar weer na Hanover in 1900. Hier het hulle eers geloseer en die huis wat haar man later gekoop het, het hulle maar vir ’n kort rukkie bewoon.

In 1908 verhuis hulle na De Aar. Hierdie dorpie was toe nog maar slegs ses jaar oud en Cronwright-Schreiner het die eerste stadsklerk geword. In Grundlingstraat 9 het hulle vir hul ’n huis op vier erwe gebou en daarin tot 1913 gewoon. Die groot gewels gee ’n besondere karakter aan hierdie huis en behalwe dat die voorste houtvensters in later jare deur staalvensters vervang is, staan dit vandag nog soos dit oorspronklik deur hulle gebou is. Interessant is veral die hoë mure, die plankplafonne en -vloere, die outydse kaggels en die stewige ysterstawe in die vensters wat as diefwering moet dien.

Afgesien van die aantreklikheid en die waardigheid van die huis self het dit besondere betekenis omdat Olive Schreiner hier van haar belangrike werke òf voltooi òf geskryf òf hersien het. In 1908 het die geleentheidsstukke Thoughts about Women en Closer Union verskyn. Laasgenoemde was haar beskouings oor die beginsels waarvolgens ’n unie van die vier Suid-Afrikaanse geweste geregeer moet word. In 1911 het haar beroemde werk oor feminisme, Woman and Labour, verskyn, wat ’n blywende invloed op belangrike vrouens in die daaropvolgende dekades gehad het. Ten slotte het sy hier ’n samevattende edisie van twee van haar vroeëre werke voltooi: Dreams en Dream Life and Real Life.

(Bronsplaat 1968)

 

Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, p. 190.