Heerenlogementgrot, Ou Sinkfort en Tierhok, dist. Vanrhynsdorp

Krytafsettings, Mzamba-strand, dist. Bizana
September 19, 2019
Van der Stel se Kopermyn, dist. Springbok
September 19, 2019

Van die Bergfontein is die ewe geskiedkundige Heerenlogementgrot in die berg sigbaar.

In 1661 moes die kleurryke figuur Pieter van Meerhoff binne bereik van die grot gewees het. Na hom het verskillende ander bekende reisigers die grot in die sewentiende eeu besoek, maar hulle het nie hulle name daarin nagelaat nie. Van hierdie reisigers kan o.a. genoem word Oloff Bergh, wat op 9 November 1682 die reeds vermelde fontein “Dassen Bergh’s Fontijn” noem omdat hulle “in de klippen eenige dassen sagen”, en goewerneur Simon van der Stel (1685-1686) wat ook van die Dassenbergh praat.

Die eerste naam wat teen die wand van die grot geskryf is, was die van Kaie Jesse Slotsbo in 1712. Hy was lid van die Politieke Raad en was in hierdie jaar op ’n strafekspedisie teen die Namakwa-hottentotte in die noordelike sandveld. Op die noordelike wand het weldra meer name verskyn, waaronder dié van vaandrig I.T. Rhenius 1721, C.P. Thunberg, die botanikus, 1774, en Hendrik Swellengrebel 19 Januarie 1777. Laasgenoemde het vir die eerste keer melding gemaak van die ou wildevyeboom of melkboom (Sideroxylon inerme) wat vandag nog in ’n rotsskeur agter in die grot staan. Sy beskrywing van die grot is moontlik die oudste: “Deze bergen hebben de naam van Heerenlogement, vermits er in de tegen elkaar opstaande klippen, verscheiden holen, onder andere twee, als zeer ruime kamers zijn; in een dezer is aan ’t einde eene bank even als in een Theater, door de natuur geformeert; beiden loopen ze Amphiteaters gewijze. Hier groeien verscheiden boomen uit Steenrots, zonder dat er eenige aarde bij is.”

In 1783 het die Franse reisiger, Francois le Vaillant, die grot besoek. Ook hy skryf sy naam daar teen die wand en Iaat nie alleen ’n beskrywing van die grot en die boom na nie, maar ook ’n tekening wat die uitspanning met die berg daaragter presies en duidelik weergee.

In die negentiende eeu word die grot deur talle bekende reisigers besoek, wat sonder uitsondering hul name by dié van hulle voorgangers voeg: eerw. Barnabas Shaw, 1816; kapt. James Alexander op reis na Suidwes-Afrika; eerw. James Tindall (1839); James Backhouse, 1840; Andrew Geddes Bain, die bekende padbouer, 1854, en so meer.

Die eerste persoon wat ’n poging aangewend het om ’n lys van die name in die grot te maak, was die bekende reisiger, dr. Andrew Smith, in 1828. In 1940 het prof. P. R. Kirby weer eens so ’n opname gemaak en altesame name en voorletters van 174 mense gevind. Baie van hierdie inskripsies was ongedateer en baie het blykbaar reeds verdwyn. Daarbenewens moet aangeneem word dat talle ou besoekers nooit hulle name op die wande geskryf het nie.

Die ou grot is dus ’n bewaarplek van baie van die ou reisigers se name en ’n monument vir dié pioniers wat met soveel moeite en inspanning gehelp het om die pad na die binneland te baan.

 

Ou Sinkfort

Naby die hoofpad en ’n paar honderd meter onderkant die Heerenlogementgrot, is ’n sinkfortjie. Dit lyk soos ’n rondawel en is ongeveer 5 meter in deursnee.

Dit was een van die reeks fortjies wat in die Tweede Vryheidsoorlog (1899-1902) deur die Britse leër in Noord-Kaapland opgerig is met die doel om ’n inval van die Boeremagte in die Kaapkolonie af te sny. Die fortreeks het van Noupoort af geloop, óór Williston, tot by Lambertsbaai.

Hierdie fortjie het op ’n plaas tussen Graafwater en Lambertsbaai gestaan. Iemand van Heerenlogement het dit kort na die oorlog gekoop en dit daarheen gebring. Dit het aanvanklik diens gedoen as woonhuis, maar is later as ’n opbergplek gebruik.

 

Tierhok

Ongeveer honderd en vyftig meter van die Heerenlogementgrot af, op ’n gelykte bo op die berg waarin die grot geleë is, is ’n tierhok, of soos dit soms genoem is, wolwehok. ’n Voetpaadjie lei van die grot af daarnatoe.

’n Tierhok is gebruik om luiperds, hiënas en ander wilde diere in te vang.

Die konstruksie was enkele jare gelede in ’n onvolledige toestand, maar is sedertdien op ’n kundige wyse gerestoureer.

(Geproklameer 1939)

Foto: Die Heerenlogement • F le Vallaint: Second Voyage dans l’Interieur de l’Afrique

Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, pp. 175-176.