6 NOVEMBER
November 4, 2015
8 NOVEMBER
November 8, 2015

Gebeure

1899 – Anglo-Boereoorlog: Skermutseling by Platrand, Ladysmith

1900 – Anglo-Boereoorlog: Slag by Witkloof (Leliefontein), Belfast

1901 – “National Scouts Corps” gestig

Aanvanklik het die Britse militêre owerheid Boere wat in die Anglo-Boereoorlog oorgegee het, as spioene en verkenners gebruik maar dan op ’n nie-amptelike basis. Die geringe uitwerking van die Britse proklamasie van 7 Augustus 1901, waarvolgens burgers wat ná 15 September nog met die stryd voortgegaan het, vir altyd uit die land verban sou word of al hulle eiendom sou verloor, het die Britse owerheid egter laat besluit om voortaan meer georganiseerd van hierdie oorlogsmoeës gebruik te maak.

Invloedryke Boere wat reeds die eed van trou aan die Britse kroon afgelê het soos onder andere generaals APJ Cronjé en Piet de Wet, het in Desember 1900 die sogenaamde Burgervredeskomitees gestig omdat hulle die guerilla-oorlogvoering as sinloos en selfvernietigend beskou het.

Aanvanklik was hulle redelik passief, maar teen September 1901 het hulle aangebied om aan Britse kant te veg en burgers wat hulle reeds oorgegee het vir dieselfde doel in eenhede te organiseer. Lord Kitchener het die plan verwelkom en onmiddellik reëlings getref vir die stigting van die “National Scouts” in Transvaal en later ook die “Orange River Colony Volunteers” in die Oranje-Vrystaat.

Hoewel die “National Scouts” eintlik op inisiatief van genl. APJ Cronjé, ’n voormalige aanvoerder van die Potchefstroomse kommando en broer van genl. PA Cronjé, gestig is, het dit onder direkte beheer van die Britse militêre owerheid gestaan. Die “Scouts” is in verskeie afdelings, bestaan tussen 50 en 150 man, georganiseer met een of twee Britse offisiere in bevel wat dan bygestaan is deur ’n aantal Boere-offisiere.

Van elke burger wat ’n lid van die “Scouts” geword het, is verwag om ‘n kontrak te teken waarvolgens hy onderneem om vir ses maande diens te doen. Die aanvanklike vergoeding sou bestaan uit oorlogsbuit, aangevul deur geskenke van die Britse hoofkwartier vir buitengewone dienste gelewer.

Teen die einde van 1901 is ’n vasgestelde vergoedingskaal ingestel wat gewissel het van 5 sjielings per dag vir ’n gewone burger tot 15 sjielings per dag vir ’n offisier. Die uitdeel van geskenke het steeds voortgeduur. Nie-amptelik is ook aan die “Scouts” beloof dat hulle ná die beëindiging van die oorlog voorkeurbehandeling sou ontvang. Die verskil tussen die oorlopers en die onversoenlikes is dan ook by elke moontlike geleentheid sterk benadruk. In die Konsentrasiekampe, wat die vernaamste werwingsplekke vir “National Scouts” was, het die “Scouts” se familielede ook voorkeurbehandeling geniet.

In Februarie 1902 was daar reeds 1000 “National Scouts” in die veld, en teen die einde van die oorlog 1480. Die “Orange River Colony Voluteers” was nooit meer as 480 man sterk nie. Die oorlopers was nooit juis wafferse vegters nie maar hulle waarde was daarin geleë dat hulle die land goed geken het en dus waardevolle diens kon lewer as patrolliegidse, verkenners en spioene. Daarbenewens het hulle die Britse magte se beleid van “verskroeide aarde” help uitvoer deur Boereplase te plunder en af te brand. Die invloed van hul laakbare optrede op die moreel van hulle vroeëre strydmakkers is moeilik te bepaal, maar dit het waarskynlik baie van die nog vegtendes uiteindelik bittereinders gemaak, terwyl ander as gevolg daarvan besluit het om as krygsgevangenes die wapen neer te lê.

Na die Vrede van Vereeniging was die “National Scouts” in ’n onbenydenswaardige posisie. Die bittereinders het hulle verafsku, en in die Konsentrasiekampe is daar selfs spesiale voorsorgmaatreëls getref om gewelddadige optrede tussen die twee groepe te voorkom maar dat slegs enkele voorvalle wel voorgekom het getuig van die afwesigheid aan wraaksug onder die Afrikaners. Helaas, vir die Britse militêre owerheid was die “National Scouts” maar net tydelike hulptroepe wat hulle nou nie meer nodig gehad het nie en vir die Britse regering was hulle maar net nog ’n groep Boere was gerepatrieer moes word. Hulle enigste kampvegter was maj. EHM Leggett, deur wie se toedoen hulle tog spesiale behandeling in die periode van repatriasie ontvang het. Beledigings en kerklike sensuur het nie uitgebly nie, en baie Afrikaanse predikante het daarop aangedring dat die “National Scouts” in die openbaar hulle skuld moes bely. Dit het die sogenaamde “Scout”-kerke tot gevolg gehad maar geleidelik het die kerksensuur verslap en het vereniging plaasgevind.

In 1904 het die Boereleier genl. Louis Botha met ‘n beleid van rekonsiliasie begin, en met die Uniewording in 1910 was die “National Scouts” weer in die gemeenskap opgeneem, maar in die volksmond het hierdie naam ’n skandnaam gebly.

1938 – Eerste elektriese treinreis tussen Pretoria en Johannesburg

1945 – Suid-Afrika is tot die VVO (later VN) toegelaat

1962 – Nelson Mandela skuldig bevind

In Suid-Afrika word Nelson Mandela skuldig bevind en tot 5 jaar tronkstraf gevonnis op aanklagtes van “aanhitsing” en verlaat van die land sonder geldige reisdokumente.

 

Geboortes

1849 – Genl. David Johannes (Ou Kat) Joubert, ontdekkingsreisiger († 13 Maart 1903)

David Johannes (Ou Kat) Joubert (gebore op 7 November 1849) sterf op sy terugtog van Shirati na Dar-es-Salaam aan malaria nadat hy grond vir ’n nuwe woongebied by die goewerneur van Duits-Oos-Afrika gekoop het, en word “in ’n eensame graf weggelê, ver van huis en haard, in die weste van Duits-Oos”. Te midde van groot ontberinge het genl. Joubert met ander lede van die landsoekersekspedisie, wat op 7 Januarie 1903 op Ermelo saamgestel is, gepoog om baanbrekerswerk te doen en so die steeds aanwesige trekgees van die Boere te bevredig deur nuwe gesigseinders oop te stel vir verdere trekke en moontlike uitbreiding van Suid-Afrika.

1917 – Helen Suzman, Volksraadslid van die Verenigde PartyProgressiewe Party, Progressiewe ReformistepartyProgressiewe Federale Party en Demokratiese Party († 1 Januarie 2009)

1923 – Morkel van Tonder, Afrikaanse radio-omroeper († 26 Maart  2013)

1934 – Wille Martin, Afrikaanse skryfster († 25 Junie 2016)

 

Sterftes

1869 – Ds. Gottlieb Wilhelm Anthonie van der Lingen, stigter van die Paarlse Gimnasium (* 29 Mei 1804)

Gottlieb Wilhelm Antonij van der Lingen is op 29 Mei 1804 in Kaapstad gebore. Na sy teologiese studie in Nederland keer hy in 1832 terug, nadat hy aanvanklik in China sendingwerk wou gaan doen. Hy word predikant van die NG gemeente Paarl, waar hy 38 jaar lank – tot sy dood – diens doen. Hy was in baie opsigte ’n eksentrieke mens, maar ongetwyfeld besonder beginselvas, en het hom as taal- en kultuurleier onderskei. Hy was nie net prediker nie, maar ook volksman, en het ’n groot rol in die onderwys gespeel. Nadat daar in 1857, veral as gevolg van sy ywer, besluit is om in die Paarl ’n middelbare skool onder toesig van die Kerk te stig, is in 1858 met die eerste klasse begin. Dit was sy beleid dat hierdie skool, wat die Gimnasium genoem is, slegs Hollands as medium van onderwys sou hê. Hierdie skool bestaan vandag nog. In sy tyd was hy een van die mees belese Afrikaners en het hy ’n boekery besit van meer as 4000 boekdele. Hy was ook gemoeid met die oprigting van twee tydskrifte, onder meer in 1849 Die Gereformeerde Kerkbode (vandag Die Kerkbode), waarvoor hy na bewering die eerste artikel geskryf het. Hy sterf op 65-jarige ouderdom en word langs die bekende Strooidakkerk in die Paarl begrawe. Van hom het AWJ Pretorius, ’n tydgenoot, geskryf dat hy “een ware Africaan” is.

1900 – Joachim Christoffel Fourie, Boeregeneraal (* 1 Februarie 1855)

Die geboortedag van generaal Joachim Christoffel Fourie te Grahamstad. Gedurende die Eerste Vryheidsoorlog (1880/81) beklee hy reeds die rang van veldkornet. Ook is hy gedurende 1893 verkies tot lid van die Volksraad van die Zuid-Afrikaanshe Republiek. Gedurende die Anglo-Boereoorlog neem hy deel aan die Natalse offensief. Gedurende Maart 1900 word hy bevorder tot die rang van veggeneraal. Daarna veg hy onder meer by Dalmanutha en Chrissiesmeer. Op die 7de November 1900 neem hy deel, saam met genl. Smit-Dorien, aan ’n geveg by Witkloof in die Carolina distrik. Generaal Fourie en kmdt. Hendrik Prinsloo was die dag op die voorpunt van ’n stormloop gewees. Beide van hulle het die dag gesneuwel.

 

Bronne:

Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1980. Afrikaanse Kultuuralmanak. Johannesburg: FAK.

Vriende van Afrikaans. Dae uit ons geskiedenis. ’n Afrikaanse kultuur-historiese dagboek. Kaapstad: Griffel.

https://www.sahistory.org.za

https://af.wikipedia.org/wiki/