4 SEPTEMBER
September 4, 2015
6 SEPTEMBER
September 6, 2015

Gebeure

1939 – Genl. Hertzog bedank as Premier

Sondag, 3 September, kondig Chamberlain, die Britse premier, in die laerhuis aan dat die Britse regering oorlog teen Duitsland verklaar het. Dieselfde Sondag het genl. JBM Hertzog, Premier van die Unie van Suid-Afrika, sy kabinet na Groote Schuur ontbied. Hy het die Kabinet reeds die vorige dag uitvoerig ingelig oor sy reeds bekende standpunt dat hy in die Parlement gaan voorstel dat die Unie neutraal bly in geval van ’n oorlog tussen Brittanje en Duitsland. Op die Sondagvergadering het dit duidelik geblyk dat genl. Smuts en ander van sy kabinetslede hierdie standpunt nie onderskryf nie. Die volgende dag, Maandag 4 September, dien genl. Hertzog by die Volksraad sy neutraliteitsmosie vir bekragtiging in. Dit word die aand na ’n lang debat met ’n meerderheid van dertien stemme, onder wie vier oud-Nasionaliste, verwerp. In plaas van ’n verkiesing uit te skryf soos baie gehoop het, het goew-genl. sir Patrick Duncan genl. Smuts gevra om ’n nuwe regering saam te stel. Genl. Hertzog het sy amp op die 5de neergelê, en op 6 September het ’n erg verdeelde Suid-Afrikaanse volk tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree, een van die mees ingrypendste verdelingsfaktore in ons geskiedenis. Nou het vir die Nasionale Afrikanerdom net een pad oopgelê, ’n lang, moeisame en moeilike pad. Slegs ’n onafhanklike republiek, wat met verenigde kragte tot stand gebring is, sou in die toekoms ’n blywende einde maak aan ’n vernederende herhaling van 5 September.

 

Geboortes

Geen

 

Sterftes

1900 – Danie Theron, kommandant, baasverkenner en krygsman in die Anglo-Boereoorlog (* 9 Mei 1872)

Danie Johannes Stephanus Theron is op Tulbagh gebore, waar hy tot sy tiende jaar skoolgegaan het. Toe het hy reeds besliste leierseienskappe en lofwaardige karaktertrekke aan die dag gelê. ’n Onderwyssertifikaat en die matriekeksamen het hy in 1889 in Kaapstad verwerf, waarna hy in die distrik Vredefort in die Vrystaat gaan onderwys gee het. In 1891 het hy op ’n okkupasieplaas in die Soutpansberg begin boer, maar die onderneming in 1893 vaarwel gesê en op Pietersburg by ’n prokureur gaan werk. Hy het in die tyd (1894) aan die Nakabicg-oorlog deelgeneem, op grond waarvan volwaardige burgerskap van die Zuid-Afrikaansche Republiek aan hom toegeken is. In 1895 besoek hy Pretoria, waar hy as vertroueling van genl. Piet Joubert ’n brief aan dr. LS Jameson, die invalsleier, gaan oorhandig het. Na die inval het Danie Theron met sy karakteristieke ywer, pligsgetrouheid, idealisme, deursettingsvermoë en erns die prokureurseksamen aangepak en dit in 1896 met lof afgelê. In 1899 het hy hom as prokureur op Krugersdorp gevestig. Sy vaderlandsliefde het hom baie bekend en bemind gemaak, veral toe hy WF Moneypenny, die redakteur van The Star, op 22 April 1899 in Johannesburg met die vuis bygedam het, omdat die man in sy koerant die Afrikaanssprekendes beswadder het. Danie kon uitstekend Engels praat en skrywe. Met goedkeuring van die kommandant-generaal en die Krygsraad het Danie ’n “Wielrijders-Rapportgangers-korps der Zuid-Afrikaansche Republiek” van uitgesoekte manne gestig om inligting omtrent landsake in te win en aan die kommandant-generaal beskikbaar te stel. Ongeveer 20 September 1899 het Danie korpslede met offisiere na ses plekke aan die grense van Transvaal gestuur. Hy het self tot by Bulawayo deurgedring. Met die aanvang van die Engelse Oorlog op 11 Oktober 1899, is Danie Theron se korps verdeel en by verskeie kommando’s ingedeel. Hy en 17 man het saam met die hooflêer na Natal gegaan, waar hulle met heldemoed gewerk het. Hy het verlof gekry om dergelike korpse in die Vrystaat en die Kaapprovinsie te gaan stig. Omstreeks 23 Februarie 1900 was hy by Paardeberg, waar hy ’n boodskap van genl. CR de Wet aan die omsingelde laer van genl. Piet Cronje op byna bomenslike wyse deur die vyandelike linies en wagte, soms kruip-kruip, gedra het. Cronje wou nie luister nie en het hom en 4 000 burgers op 27 Februarie 1900 aan lord Roberts oorgegee.

Danie en sy manne het nou werklik ’n vegterskorps geword wat veral die agterhoede van genl. CR de Wet se kommando soos ’n waghond gedek het. Aan die begin van September 1900 was kmdt. Danie Theron se Korps op Elandsfontein, naby Fochville, waar hy en genl. Liebenberg ooreengekom het om vroeg op 5 September ’n Engelse kolonne wat van Johannesburg af op pad na Potchefstroom was, te stuit. Genl. Liebenberg het op daardie dag en uur nie opgedaag nie, en Danie het besluit om man alleen op ’n koppie verkenningswerk te gaan doen. Op die kruin was hy skielik naby sewe soldate en in ’n ommesientjie het hy drie van hulle doodgeskiet en vier gewond. Toe het kanonne stof en klippe op daardie rand in die lug laat opskiet. Meteens was Danie se geweer stil. ’n Bomskerf of ’n stuk rots het hom dodelik teen die gesig en kop getref. Sy kamerade het sy lyk die volgende dag onder ’n hopie grond in ’n kombers toegedraai gevind. Met trane het sy manne hom op Elandsfontein begrawe. In ooreenstemming met die held se wens, is hy op 10 Maart 1903 op Eikenhof (naby Johannesburg) langs sy verloofde naby die hoofweg begrawe. In die hart van sy volk het Danie Theron egter nooit gesterf nie. In 1907 is ’n waardige gedenkteken by sy graf opgerig. Skole op Eikenhof, Carletonville en die Krygskool op Kimberley dra sy naam. ’n Indrukwekkende monument, met die koper-vryheidsvlam hoog in die lug, is op Theronskop, waar hy gesneuwel het naby die hoofweg tussen Johannesburg en Potchefstroom op 5 September 1950 onthul, en die hulde aan sy korps is saamgevat in ’n gedig deur Jack Hindon, vertaal deur FW Reitz, waarvan die slotfrase lui:
Zijn naam en gedachten, die houden wij in eer,
Want een dapperder sien wij zoo nimmermeer.

 

Bronne:

Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1980. Afrikaanse Kultuuralmanak. Johannesburg: FAK.

Vriende van Afrikaans. Dae uit ons geskiedenis. ’n Afrikaanse kultuur-historiese dagboek. Kaapstad: Griffel.

https://www.sahistory.org.za

https://af.wikipedia.org/wiki/