29 OKTOBER
October 29, 2015
1 NOVEMBER
November 1, 2015

Gebeure

1854 – Goud is ontdek in die Soutpansberge

1899 – Anglo-Boereoorlog: Die Slag by Nicholsonsnek, Ladysmith

Na die neerlae wat die Boere in die Anglo-Boereoorlog by Talana en Elandshoogte gely het, was hulle vasbeslote om die terugvallende Engelse by Ladysmith te verslaan. Die slag by Nicholsonsnek vind op hierdie dag plaas toe die Britte ’n aanval op die Boerelinie doen. Op pad na Nicholsonsnek bestyg lt.kol. Carleton se afdeling Cayingubokop, waar hy met die Boeremagte slaags raak. Ten spyte van die chaos wat dit veroorsaak, slaag Carleton daarin om sy soldate in ’n boogverdediging op die kop op te stel. Na die noorde waar die kop in Nicholsonsnek uitloop, plaas hy nieteenstaande waarskuwings, slegs ’n klein wageenheid. Onder aanvoering van kommandante De Wet, Steenkamp en Van Dam, bestyg die Boere die kop met die spits van hul aanval uit die noorde. Teen half twee die middag gee Carleton die stryd gewonne, met die verlies van sowat 1 200 aan gesneuweldes, gewondes en krygsgevangenes.

1899 – Anglo-Boereoorlog: Die Slag by Modderspruit

In die Anglo-Boereoorlog het die Boere probeer om die Engelse garnisoen by Ladysmith te isoleer. Die Engelse aanvoerder, genl. White, was bewus van die Boere wat rondom die dorp stelling ingeneem het, en in die nag van 29 Oktober het hy probeer om die Boere te omsingel ten einde ’n verrassingsaanval die volgende oggend uit te voer. Dit het uitgeloop op die Slag by Modderspruit, waarin die Boere onder genl. Joubert die Engelse ’n nederlaag toegedien het, hoofsaaklik as gevolg van swak kommunikasie van die kant van die Engelse. Daarby was daar ’n gaping in genl. White se aanval wat die Boere goed gebruik het terwyl die swsaargeskut waarmee hulle bestook is, ook vir die Engelse ’n verrassing was.

1901 – Anglo-Boereoorlog: Die slag van Bakenlaagte

 

Geboortes

1880 – Paulus Johannes (Paul) Roos, onderwysman, politikus, Springbok-rugbykaptein en politikus  († 22 September 1948)

Min mense was beter bekend as hy, en min mense het op soveel terreine van die lewe hulle bekendheid en roem verwerf. As sportman, onderwysman, kerkman en volksman het Paulus Johannes (Paul) Roos die agting en liefde van die hele nasie gewen. Hy is op die plaas Rus en Vrede, in Heilderberg, distrik Stellenbosch, as oudste seun en een van die agt kinders van mnr. Tielman Roos gebore. Hy is op 22 September 1948 oorlede, net vier maande nadat hy as lid van die Volksraad vir die kiesafdeling Stellenbosch verkies is. As sportman het hy deur sy Christelike inbors ’n kragtige invloed op sy spanmaats en op die lede van die skoolspanne uitgeoefen, en sy teenwoordigheid op die voetbalveld het steeds ’n heilsame atmosfeer daar geskep. Hy was een van die grotes wat ons land opgelewer het. Hy was verantwoordelik vir die naam “Springbokke” vir die uitblinkers op sportgebied. Byna ’n halwe eeu lank was sy naam op ’n heel besondere wyse verbonde aan ons nasionale spel. Paul Roos het kaptein geword van die 1906-Springbokspan en het meegehelp om Suid-Afrika in die rugbywêreld ’n krag te maak waarmee rekening gehou moet word. Paul Roos het hom vir die onderwysprofessie bekwaam; hy het hom met onverdeelde liefde bykans 40 jaar daaraan gewy. Hy het op 27-jarige ouderdom hoof van die Jongenskool op Worcester geword, en op 29-jarige leeftyd, in 1910 hoof van die Paul Roos-Gimnasium op Stellenbosch. Hy was een van die stigterslede van die Suid-Afrikaanse Onderwysersunie. Hy was die Kaapse Onderwysdepartement se verteenwoordiger in die Matrikulasieraad, van welke raad hy ook voorsitter was, en toe hy uit die diens van die Onderwysdepartement moes tree, omdat hy die ouderdomsgrens bereik het, is hy as aflosinspekteur aangestel. Hy het, ondanks die hoogtes wat hy bereik het en die hoë louere wat hy ingeoes het, dwarsdeur sy lewe ’n nederige verhouding tot sy Opperwese gehad. Hy het sy kerk liefgehad en gedien as kerkraadslid waar sy innige godsvrug en kinderlike geloof opgeval het. Sy loopbaan in diens van sy volk het gekulmineer in sy verkiesing tot lid van die Volksraad vir Stellenbosch in Mei 1948. Hierdie verkiesing is voorafgegaan deur ’n ampstermyn van vyf jaar as stadsraadslid van Stellenbosch. Hoewel hy net vier maande lank lid van die Volksraad was, het hy in die kort rukkie die agting van almal in die Raad verwerf.

1882 – Jossie Ackermann, stigter van die Vroue-landbouvereniging van Kaapland (* 18 Junie 1947)

 

Sterftes

1937 – Jan Hendrik Hofmeyr (JHH) de Waal, redakteur, taalstryder en politikus (* 30 Desember 1871)

Jan Hendrik Hofmeyr (Jannie) de Waal, is op hierdie dag op Bakkerskloof, Somerset-Wes, gebore. Nadat hy sy opleiding in Kaapstad voltooi en ’n tyd lank in die onderwys gestaan het, vertrek De Waal in 1894 na Londen om hom daar as advokaat te bekwaam. Terug in Suid-Afrika sedert 1897, sou hy die eerste advokaat word wat ’n saak in die hooggeregshof in Afrikaans bepleit. In April 1903 aanvaar hy die redakteurskap van die maandblad De Goede Hoop. Aangesien hy ’n groot voorstander van Afrikaans as skryftaal was, maak hy wel deeglik gebruik van sy posisie om self verhale te skryf, onder meer Johannes van Wyk, wat eers as vervolgverhaal in sy tydskrif verskyn onder die skuilnaam “Jannie”. In 1906 verskyn dit in boekvorm as eerste Afrikaanse historiese roman. So verskyn ook ’n aantal toneelstukke waarvan Anjelina die eerste is. Adv. De Waal was ’n stigterslid van die Afrikaanse Taalvereniging, wat in 1906 in Kaapstad gestig is. Hy word in 1907 lid van die ATV se Spellingskomitee wat die Afrikaanse spelreëls moes vasstel. Nieteenstaande teenstand het De Goede Hoop onder De Waal se leiding in krag toegeneem en het hy die Afrikaanse taalsaak trou gedien tot 1914 toe hy as redakteur afgetree het. Van 1915 tot 1933 is hy die Nasionale Party se Volksraadlid vir Piketberg. Nadat hy sedert 1924 Adjunkspeaker was, word hy in 1929 tot Speaker van die Volksraad verkies. As erkenning vir sy volksdiens ontvang hy in 1936 ’n eredoktorsgraad in die lettere van die Universiteit van Pretoria. Adv. De Waal is op 30 Oktober 1937 in Kaapstad oorlede. Sy geskrifte in Afrikaans, soos ook Oupa en sy kleindogters en Die tweede Grieta, het ons taal op ’n belangrike tydstip help vestig en verryk.

 

Bronne:

Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1980. Afrikaanse Kultuuralmanak. Johannesburg: FAK.

Vriende van Afrikaans. Dae uit ons geskiedenis. ’n Afrikaanse kultuur-historiese dagboek. Kaapstad: Griffel.

https://www.sahistory.org.za

https://af.wikipedia.org/wiki/