28 MAART
November 1, 2016
30 MAART
November 1, 2016

Gebeure

1879 – Slag van Kambula

Die geveg het ongeveer 4 ure lank geduur, en die Zoeloes het die onderspit gedelf. Ongeveer 2000 het gesneuwel terwyl aan Britse kant 18 soldate geval het en 65 gewond is. Tot krediet en eer van die Zoeloe-weermag moet dit genoem word dat die reglemente drie dae laas behoorlik geëet en gerus het. ’n Groot gedeelte het ook nog hul wonde gelek na ’n geveg op die 22. Ongeag bogenoemde feite het die reglemente soos een man op die aanvoerder, Mnyyamana Buthelezi, se opdrag gereageer om aan te val. Hulle mag dalk die geveg verloor het, maar hulle eer en trots was behoue.

1900 – Anglo-Boereoorlog: Geveg by Kareestasie, Bloemfontein

Generaal de Wet is onderweg na Sannaspos naby Bloemfontein. Generaal Tobias Smuts en lt.kol. SPE Trichardt is veronderstel om genl. De Wet se agterhoede te dek. Hulle versuim egter hul plig omrede hul nie die terrein ken nie, en omrede hulle wag vir gidse. Hierdie aksie het tot gevolg dat die Britse magte ongehinderd oor die rivier kon kom. Smuts en Trichardt besef die gevaar en so word dit ’n wedloop om eerste die hoogtes van Tafelkop te beset. Hoewel die Republikeinse magte daarin geslaag het om Tafelkop te beset, kon beide kante die dag nie daarin slaag om mekaar die loef af te steek nie. Aan Britse kant het 30 man gesneuwel en was daar 155 gewondes. Aan die Republikeinse kant het drie burgers gesneuwel, en was daar 18 gewondes.

1933 – Koalisieregering gevorm

Genl. JBM Hertzog, as Eerste Minister, vorm ’n koalisieregering tussen die Nasionale Party en die Suid-Afrikaanse Party van genl. JC Smuts. Smuts word adjunk-eerste minister.

1947 – Die koninklike familie arriveer in Pretoria tydens hul besoek aan Suid-Afrika

 

Geboortes

1887 – Helena Barry-Hofmeyr, lid van die Vrystaatse Provinsiale Raad († 29 Januarie 1954)

1921 – Barend Jacobus Toerien, digter († 4 September 2009)

Sterftes

1884 – Dr. Adrian Roux, tweede leraar van die NG Kerk wat in Suid-Afrika georden is (* 30 Januarie 1812)

1893 – Louis Henri Meurant (Klaas Waarzegger), skrywer, joernalis, uitgewer, redakteur en pionier van Afrikaans (* 19 Februarie 1812)

Louis Hendri Meurant, ’n man van Switsers-Britse afkoms, is op 19 Februarie 1811 aan die Kaap gebore en het groot geword by ’n Afrikaanse familie. Hy was onder meer joernalis, redakteur en uitgewer, magistraat, kommandant en Kaapse parlementslid tot sy dood in 1893. Hy lê hom aanvanklik op die drukkersberoep toe en verlaat Kaapstad in 1828 as gekwalifiseerde drukker. In Grahamstad gee hy vanaf 1831 die eerste Oos-Kaapse koerant uit, die Graham’s Town Journal en vanaf 1844 tot 1850 Het Kaapsche Grensblad. In laasgenoemde verskyn twee reekse briewe en dialoë oor aktuele aangeleenthede – almal in Afrikaans – en verskeie deur Meurant onder verskillende skuilname. In 1860-’61 publiseer hy sy beroemde Zamespraak tusschen Klaas Waarzegger en Jan Twyfelaar in The Cradock News wat ’n geweldige lesertal geniet. In April 1861 word dit in boekvorm uitgegee – die eerste Afrikaanse boek! Die skuilnaam Klaas Waarzegger word byna simbool van Afrikaner-wees en speel ’n belangrike rol tot in die eerste Taalbeweging.

1936 – Eugène Nielen Marais, skrywer en digter (* 9 Januarie 1871)

Eugène Nielen Marais beklee ’n unieke plek in die Afrikaanse literatuurgeskiedenis.  Hy is op hierdie dag in 1871 gebore, en ons onthou hom veral as koerantredakteur waar hy reeds van 1890 af belangrike voorbereidingswerk vir die Tweede Taalbeweging doen. Ná die dood van sy vrou vertoef hy ’n lang ruk in die buiteland en praktiseer dan in Pretoria as advokaat. In hierdie tyd skryf hy ’n paar gedigte waaronder “Winternag”, wat hom groot beroemdheid besorg het: baie jare is hy as voorloper van ons groot digkuns beskou. Van 1907 tot 1917 is hy vrederegter in die Waterbergdistrik waar hy ’n studie van miere, bobbejane en dies meer in hulle natuurlike omgewing maak – ’n studie wat later in internasionaal erkende geskrifte neerslag vind. Van 1922 tot 1927 praktiseer hy as prokureur op Heidelberg waar hy onder aanmoediging van AG Visser van sy beste gedigte skryf. Die laaste jare tot met sy dood woon hy by Gustav Preller. Marais sal altyd onthou word om die plek wat hy in die Afrikaanse literatuurgeskiedenis beklee, om gedigte soos “Winternag”, “Waar Tebes in die stil woestyn” en “Die dans van die reën”. Nog werke soos Die Heks en veral Dwaalstories was ook van sy bekendes. Hy is op 29 Maart 1936 oorlede.

1958 – Gerard Leendert Pieter (Gerard) Moerdijk, argitek van o.a. die Voortrekkermonument (* 4 Maart 1890)

Toe die jong Gerard Leendert Pieter Moerdijk in 1920 die boekie Kerkgeboue vir Suid-Afrika geskryf het, was hy nog ’n onbekende Johannesburgse argitek. Die Afrikaanse dagblaaie en tydskrifte het hom dadelik aangegryp as die versinnebeelding van die Afrikaner se kultuurbewustheid in die boukuns. Hy was talentvol, intelligent, ’n goeie spreker en skrywer en ’n dinamiese voorstander van ’n volksegte argitektuur. Opdragte vir die ontwerp van kerke het ingestroom en ander openbare geboue het gevolg. Toe hy op 29 Maart 1958 oorlede is, was hy ongetwyfeld die bekendste Afrikaanse argitek. Sy ontwerp vir die Voortrekkermonument was die hoogtepunt van ’n loopbaan wat geboue oor die hele land nagelaat het.

1991 – Barrie Bierman, argitek (* 22 Desember 1924)

1996 – Siegfried Mynhardt, akteur (* 5 Maart 1906)

Gebore in Johannesburg en as predikantseun getoë in Wynberg, Kaap, en Carnarvon, tree Siegfried Mynhardt in 1929 toe tot die toneelberoep as lid van die geselskap van Hendrik Hanekom, waarna hy waardevolle vorming ondergaan by bekende toneelfigure soos Paul de Groot, Anna Claassen en André Huguenet, voordat hy in 1937 na Engeland gaan waar hy lid word van die beroemde Old Vic-geselskap. Hy keer in November 1940 na sy vaderland terug, en stig sy eie Afrikaanse toneelgeselskap. In 1945 tree hy en sy geselskap voor die Suid-Afrikaanse troepe op in Noord-Afrika, Italië en Oostenryk. Hy is in 1947 mede-regisseur van en vertolk hy ook die rol van Laertes in die Afrikaanse opvoering van Hamlet in Johannesburg, waarna hy as lid van die eerste geselskap van die Nasionale Toneelorganisasie aangestel word. Siegfried Mynhardt is een van die veelsydigste spelers op die Suid-Afrikaanse verhoog, is volkome tweetalig en het hom ook onderskei as radio-, film- en televisiespeler. Hy ontvang in 1957 die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns se Erepenning vir Toneelkuns (spel).

2009 – Gerrit Viljoen, kabinetsminister en eerste rektor van RAU (* 11 September 1926)

Gerrit Viljoen was ’n kabinetsminister en lid van die Nasionale Party. Hy was die voorsitter van die Broederbond vanaf 1974 tot 1980, administrateur van Suidwes-Afrika van 1978 tot 1980 en kabinetsminister tot 1992.

Bronne:

Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1980. Afrikaanse Kultuuralmanak. Johannesburg: FAK.

Vriende van Afrikaans. Dae uit ons geskiedenis. ’n Afrikaanse kultuur-historiese dagboek. Kaapstad: Griffel.

https://www.sahistory.org.za

https://af.wikipedia.org/wiki/