23 JUNIE
June 22, 2015
25 JUNIE
June 22, 2015

Gebeure

1798 – Gerrit Maritz, Trekkerleier en wamaker, gedoop

Gerhardus Marthinus Maritz (algemeen bekend as Gert of Gerrit Maritz) is in Maart 1797 in die Graaff-Reinetse distrik gebore. Die verskrikking, plundering en verwoesting deur die Xhosa- en Hottentotbendes wat hy as sewejarige seun in die Suurveld deurgemaak het, het ’n blywende indruk op hom gemaak. In 1811 het sy vader as baaspadmaker en timmerman hom op Graaff-Reinet gevestig, en daar het die jeugdige Gert hom as wamaker bekwaam en spoedig die voorste wamaker op Graaff-Reinet geword. Sy wa-makery het ’n bloeiende onderneming, en hy het een van die vermoeiendste manne in die distrik geword. Uit sy hande het van die mooiste en beste waens gekom. Sy sewe spoggerige kakebeenwaens waarmee hy op trek gegaan het, is bewys daarvan. Die waens was kenmerkend van homself: presies, netjies en deftig. Hy is op 14 Mei 1820 met Augenitha Maria Olivier getroud. Ses kinders is uit die huwelik gebore. In September 1836 het die Maritz mense van Graaff-Reinet af vertrek om permanent die Kaapkolonie te verlaat. Op die Groot Trek het hy deurgaans ’n leidende rol gespeel, totdat hy op 23 September 1838 by Sooilaer aan die oewers van die Klein-Tugela oorlede is. Op sy sterfbed het hy gesug: “Dit is my gegaan soos Moses, ek het die beloofde land gesien, maar bewoon sal ek dit nie.”

1891 – Sir Leander Starr Jameson, in beheer van sake in Rhodesië, weier toegang tot 110 Trekkers van die Adendorff-trek, wat by Florisbad (nou Mussina) vergader het

1995 – Die Springbokke wen die William Webb Ellis-beker (Rugbywêreldbeker) op Ellispark in Suid-Afrika

 

Geboortes

1892 – Dr. Theodorus (Theo) Wassenaar,  oogarts, hoogleraar in fisiologie, lid van die provinsiale raad van Transvaal, digter, vertaler, stigterslid van die FAK († 12 Augustus 1982)

Theodorus Wassenaar is gebore op Hendrina, waar hy sy eerste onderrig op die plaas ontvang het. In 1909 gaan hy na Middelburg, en in 1910 ontvang hy ’n beurs vir verdere studie in Holland. Daar raak hy in Afrikaans geïnteresseerd en begin skryf. In Oxford raak hy onder die invloed van Shelley, en later Perk, onder wie se invloed hy die sonnetvorm gebruik. Hy kwalifiseer in Amsterdam as oogspesialis. Hy was ’n tyd lank oogarts op Lydenburg en daarna professor in Fisiologie aan die Universiteit van Stellenbosch. Sedert 1934 neem hy deel aan die politiek. Vanaf 1943 is hy LPR, en later word hy lid van die Uitvoerende Komitee van die Transvaalse Provinsiale Raad. Hier het hy veral sy stem laat hoor teen die dubbelmediumbeleid op skool, aangesien hy gemeen het dat dit albei landstale sou benadeel. Sedert 1941 publiseer hy gedigte in Die Brandwag onder die skuilnaam Adeodatus (Latyn vir Theodorus) en later ook in Die nuwe Brandwag. Hy vertaal die Griekse drama Oidipus in Afrikaans. As tipiese Twintigerdigter dig hy dikwels konvensioneel, tog vertoon sy verse ’n gevoeligheid. In 1921 publiseer hy sy bundel Gedigte, wat in 1938 met wysigings heruitgegee is. Sy werk staan buite die ontwikkeling van Dertig, tog het hy talle digters na hom beïnvloed. Dr. Wassenaar is ’n vurige en toegewyde kultuurmens, stigterslid van die FAK, kampvegter vir Afrikaans en die kultuurregte van die Afrikaner. Onder sy talle prestasies op dié gebied was sy inisiatief en dryfkrag agter die totstandkoming van die Afrikaanse mediese fakulteit aan die Universiteit van Pretoria.

 

Sterftes

1712 – Simon van der Stel, laaste kommandeur en eerste goewerneur van die Kaapkolonie (*14 Oktober 1639)

Simon van der Stel is deur die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie (VOC) as kommandeur van die Kaap aangestel en later tot goewerneur bevorder.

1908 – Andreas Adriaan (Andries) Louw, die eerste predikant in Fauresmith (* 30 Mei 1827)

1968 – Eric Hendrik Louw, diplomaat en politikus (*  21 November 1890)

1984 – WJ du P Erlank (Eitemal), skrywer, digter, redenaar en vertaler (* 22 Junie 1901)

Eitemal is op Wolmaransstad gebore en word na studie in Amsterdam (1936 tot 1938) onderwyser, dosent aan die Pretoriase Onderwyskollege en in 1950 tot 1966 hoogleraar in die Nederlandse Letterkunde op Stellenbosch en daarna kultuurattaché by die Suid-Afrikaanse Ambassade, Den Haag, Nederland. Hy publiseer onder die skuilnaam Eitemal twee bundels poësie (Weerklankies, 1928, en Phaeton, 1931) die eselsromannetjie Jaffie, ’n bundel stories en ’n drama. Hy het ook werke van Shakespeare, Hebbel en Goethe in Afrikaans vertaal. Eitemal is ’n gevierde digter, skrywer en onverskrokke kultuurleier. Reeds in sy tweede jaar as student aan die Universiteit van Pretoria in 1919 het hy ’n rol gespeel in die Afrikaanswording van die Universiteit in 1937, toe hy die Union Jack by Kollegetehuis afgeskeur het, waarna hy en sy maats dit verbrand het. Dit was ’n simboliese daad van losskeuring uit die Britse oriëntering, ’n bevrydingsdaad. Daaroor is hy ses weke uit die TUC in Pretoria geskors. Hierdie kultuurleier het hom reeds vroeg vir die Afrikaanse taal, kultuur en die erkenning van Afrikaneridentiteit beywer. Sy studente onthou hom as ’n uitstekende dosent met ’n lewende belangstelling in die Afrikaanse en Nederlandse letterkunde. Hy is een van die uitmuntendste redenaars wat Suid-Afrika nog opgelewer het, ’n stigterslid van die FAK en redaksielid van die eerste FAK-Volksangbundel. 

1990 – Pierre de Wet, rolprentregisseur, vervaardiger en skrywer (* 22 Augustus 1909)

2002 – Jurie Ferreira, sanger (* 3 Maart 1921)

 

Bronne:

Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1980. Afrikaanse Kultuuralmanak. Johannesburg: FAK.

Vriende van Afrikaans. Dae uit ons geskiedenis. ’n Afrikaanse kultuur-historiese dagboek. Kaapstad: Griffel.

https://www.sahistory.org.za

https://af.wikipedia.org/wiki/