22 MEI
January 10, 2017
24 MEI
January 10, 2017

Gebeure

1697 – Die Oosterland strand in Kaapstad

1842 – Eerste skote tussen Boer en Brit in Natal

By Congella sou die Afrikaner vir die eerste keer met sy bloed sy republikeinse vryheidsideaal teen die Brit verdedig. Na die wettige grondaankoop van Dingaan vir ’n vaste woonplek in die hartland van Natal, sy verraderlike moord op Piet Retief en sy makkers, en die vergelding by Bloedrivier op 16 Desember, sou die Trekkers, ten spyte van Britse teenkanting, al hul kragte inspan om Natalia, hul republiek, te konsolideer. 
Hulle versoek om as “een vrije republiek, en onafhanklijk volk” deur Brittanje erken te word, is genegeer. Valse redes is gesoek en aangewend om weer Port Natal te beset, wat die Britse troepe reeds in 1839 om finansiële redes ontruim het. Goew. George Napier was vasbeslote om die Trekkers van ’n vrye hawe na vreemde moondhede af te sny. Kapt. Smith is toe gelas om met 125 man oor land Part Natal te beset, wat op 4 Mei 1842 geskied, toe hy by Congela, ’n ou wagpos van Tsjaka, kamp opslaan. 
Die Volksraad was die opmars te wagte en het intussen vir Andries Pretorius gelas om met die aankoms van die Britse troepe die burgery te bewapen en te keer dat hulle na die hoofdorp, Pietermaritzburg, opruk. Proteste van die kant van die Volksraad is in die wind geslaan. Toe verskeie onderhandelinge misluk, en die Trekkers van die Engelse se vee aankeer, is daar met ’n kanon en gewere op hul gevuur. 

Die nag en volgende dag van 23 Mei 1840 het Smith egter besluit om Pretorius aan te val. Hy was hierop voorberei en ’n hewige skermutseling het gevolg. Smith moes die aftog blaas en na sy kamp terugkeer, maar met 17 gesneuweldes. Die 31 gewondes is met groot menslikheid deur die Trekker versorg. 

Die Trekkers self het twee gesneuweldes en drie gewondes getel. Pretorius het ’n maand lank Smith se kamp beleër maar toe hulp vanweë Dick King se heldhaftige rit opdaag, was die Trekkers nie teen die Britse oormag van kanonne bestand nie. Hulle het na Pietermaritzburg teruggeval, waar die Volksraad op 15 Julie 1842 ’n formele deklarasie van onderwerping aan die Britse koningin onderteken het.

1900 – Anglo-Boereoorlog: Britse troepe kom by die Renosterrivier aan net om te sien dat die Boere die brug vernietig het.

1966 – Militêre museum by Fort Klapperkop geopen

Die militêre museum by Fort Klapperkop, Pretoria, wat hoofsaaklik die tydperk vanaf die Groot Trek tot 1902 illustreer, word deur pres. CR Swart geopen.

1981 – Die Staatsteater in Pretoria begin met ’n briljante vertoning

 

Geboortes

1890 – Stephen Eyssen, komponis, sanger en redakteur van die eerste FAK-volksangbundel († 11 April 1981)

Stephen Harry Eyssen was komponis, sanger, onderwysman, redaksielid van die eerste FAK-Volksangbundel en 20 jaar lank lid van die FAK se Musiekkommissie. Reeds as student in Stellenbosch het die ideaal by hom posgevat om diensbaar te wees aan die musiek en kultuurlewe van sy volk. In 1914 het hy sy bekendste werk Segelied geskep, omdat hy as gesogte sanger met ’n mooi baritonstem, nie ’n Afrikaanse lied van gehalte kon vind om te sing nie. In 1920 het hy ’n studentegroep op ’n konsertreis deur die land gelei, wat die eerste keer ’n volledige program in Afrikaans aangebied het. As skoolhoof op Heidelberg het hy in die dertigerjare ’n leidende rol in die musieklewe van Johannesburg, Pretoria en Heidelberg gespeel, dikwels uitgesaai en ook van die eerste plate van Afrikaanse kunsliedere gemaak. Sy Bybelkantate is in 1943 geskryf ter inhuldiging van die Afrikaanse Psalm- en Gesangboek, en die koorwerk Ons Boerwording wat in die interneringskamp gekomponeer is, is in 1949 by die inwyding van die Voortrekkermonument uitgevoer.

1919 – Prof. Robert Karel Emiel (Rob) Antonissen, Suid-Afrikaanse letterkundige en kritikus († 23 September 1972)

1919 – Rob Antonissen, literator, hoogleraar en viserektor († 1972)

1926 – Gerhard “Spiekeries” Viviers, Afrikaanse sport-uitsaaier († 1998)

1935 – Francois van Heyningen, Suid-Afrikaanse akteur, sanger, skrywer en radio-omroeper († 14 Oktober 2015)

 

Sterftes

1992 – Joyce Barker, sopraan (* 6 Junie 1931)

 

Bronne:

Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1980. Afrikaanse Kultuuralmanak. Johannesburg: FAK.

Vriende van Afrikaans. Dae uit ons geskiedenis. ’n Afrikaanse kultuur-historiese dagboek. Kaapstad: Griffel.

https://www.sahistory.org.za

https://af.wikipedia.org/wiki/