21 JUNIE
June 21, 2015
23 JUNIE
June 22, 2015

Gebeure

1904 – Chinese in Transvaal ingevoer

Na die Vrede van Vereeniging op 31 Mei 1902 het dit lank baie swak met die Transvaalse goudmynbedryf gegaan. Dit het verder beteken dat die Rand nie so vinnig gegroei en verengels het as wat Milner en sy Britse trawante gehoop het nie. Gevolglik is besluit om goedkoop Chinese mynarbeid in te voer, ten einde die tekort aan ongeskoolde arbeiders uit te wis. Alles is blitssnel en stuk-stil gereël. Op 22 Junie 1904 het die eerste Chinese aangekom. In Julie het hulle begin werk. Binne een jaar was hier 34 000, spoedig 54 000 en uiteindelik 62 000 Chinese aan die Rand saamgetrek. Dit het ’n ernstige probleem op talle terreine geskep. Die Afrikaner het hom verder bedreig gevoel. Volke-onrus het toegeneem. In April 1905 is Milner terug Engeland toe. Afrikaanse politieke partye het hulle beslag gekry, en een van die eerste suksesse wat behaal is, was die besluit om die Chinese sak en pak terug te stuur. Eers is alle verdere invoer beperk. Bantoemynwerkers is maklik gewerf – iets wat Milner beweer het nie moontlik was nie. Die Chinese is teen 1907 begin terugstuur, en in Maart 1910 was die laaste Chinese mynarbeider die land uit. Die Afrikaner-regering van Transvaal het die land van ’n ontsaglike toekomstige ramp gered.

 

Geboortes

1888 – Stephanus Philippus Barnard, Afrikaanse hoogleraar en Administrateur van die Vrystaat († 15 Januarie 1951)

1901 – WJ du P Erlank (Eitemal), skrywer, digter, redenaar en vertaler († 24 Junie 1984)

Willem Jacobus du Plooy Erlank is op Wolmaransstad gebore en word na studie in Amsterdam (1936 tot 1938) onderwyser, dosent aan die Pretoriase Onderwyskollege en in 1950 tot 1966 hoogleraar in die Nederlandse Letterkunde op Stellenbosch en daarna kultuurattaché by die Suid-Afrikaanse Ambassade, Den Haag, Nederland. Hy publiseer onder die skuilnaam Eitemal twee bundels poësie (Weerklankies, 1928, en Phaeton, 1931) die eselsromannetjie Jaffie, ’n bundel stories en ’n drama. Hy het ook werke van Shakespeare, Hebbel en Goethe in Afrikaans vertaal. Eitemal is ’n gevierde digter, skrywer en onverskrokke kultuurleier. Reeds in sy tweede jaar as student aan die Universiteit van Pretoria in 1919 het hy ’n rol gespeel in die Afrikaanswording van die Universiteit in 1937, toe hy die Union Jack by Kollegetehuis afgeskeur het, waarna hy en sy maats dit verbrand het. Dit was ’n simboliese daad van losskeuring uit die Britse oriëntering, ’n bevrydingsdaad. Daaroor is hy ses weke uit die TUC in Pretoria geskors. Hierdie kultuurleier het hom reeds vroeg vir die Afrikaanse taal, kultuur en die erkenning van Afrikaneridentiteit beywer. Sy studente onthou hom as ’n uitstekende dosent met ’n lewende belangstelling in die Afrikaanse en Nederlandse letterkunde. Hy is een van die uitmuntendste redenaars wat Suid-Afrika nog opgelewer het, ’n stigterslid van die FAK en redaksielid van die eerste FAK-Volksangbundel. 

1924 – Al Debbo, akteur, komediant en sanger († 13 Julie 2011)

Al Debbo was ’n legendariese akteur, komediant en sanger. Hy is bekend vir liedjies soos “Sonbrilletjies”, “Hasie”, “Tantes van Nantes”, “Brakke van Turffontein” en “Bolandse nooientjie”. Debbo het altesaam in twintig rolprente gespeel. Die eerste was Die kaskenades van dokter Kwak in 1948 en die laaste Oh Shucks I’m Gatvol in 2004.

 

Sterftes

1967 – William Nicol, predikant, teoloog, opvoedkundige en goewerneur van die Transvaal (* 23 Maart 1887)

William Nicol is op Robertson gebore. ’n Man wat as prediker, teoloog, kultuurmens, opvoedkundige en staatsman ’n groot rol in die ontwikkeling van die Afrikaner gespeel het. In 1906 het hy sy BA-graad op Stellenbosch verwerf en daarna aan die Vrije Universiteit van Amsterdam en Princeton gestudeer. Vanaf 1913 tot 1938 was hy predikant van die NG Gemeente Johannesburg-Oos (Irene kerk) en daarna Pretoria-Oos. Hy was Moderator van die NG Sinode van Transvaal, 1934 tot 1948. In Johannesburg was hy ’n voorvegter vir die erkenning van die Afrikaanse taal en vir die stigting van Afrikaansmediumskole. As boeiende spreker en fyn kultuurmens het hy die Afrikaner in die stad geïnspireer en gehelp om sy minderwaardigheidsgevoel teenoor die Engelse stadskultuur te oorwin. In 1948 het hy Administrateur van Transvaal geword en vir tien jaar sy reuse werk veral ten opsigte van opvoeding en kultuur voortgesit. Hy is op 22 Junie 1967 oorlede.

2008 – Ryne de Beer, musikant (Die fluitende predikantsvrou) (* 9 Januarie 1932)

 

Bronne:

Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1980. Afrikaanse Kultuuralmanak. Johannesburg: FAK.

Vriende van Afrikaans. Dae uit ons geskiedenis. ’n Afrikaanse kultuur-historiese dagboek. Kaapstad: Griffel.

https://www.sahistory.org.za

https://af.wikipedia.org/wiki/