FW vervang PW
January 26, 2015
Namibië word onafhanklik
January 26, 2015

In Desember 1989 het die De Klerk-kabinet ’n bosberaad gehou oor hoe ’n nuwe verenigde Suid-Afrika daar moes uitsien: ’n land met gelyke regte en geleenthede vir almal en sonder bedreiging of verdrukking van die minderheidsgroepe. Die hele kabinet was gereed vir ’n “kwantumsprong”, sê De Klerk; hy moes ’n “paradigmaverskuwing” maak. Die hele wêreld was verras oor alles wat hy op 2 Februarie 1990 by die opening van die parlement aangekondig het. Die eerste was om ’n verbod op te hef wat sedert 1960 bestaan het op die African National Congress (ANC), die Pan-Africanist Congress (PAC) en sedert 1950 op die Kommunistiese Party. Verder sou meneer Nelson Mandela en ander politieke gevangenes vrygelaat word. Dit het op 11 Februarie 1990 onder wêreldwye belangstelling van die media gebeur. Oral ter wêreld is hy as held vereer. Ook sou alle oorblywende rasdiskriminerende wette geskrap word, iets wat in die parlementsittings van 1990 en 1991 gebeur het.

Dit het byna twee jaar geduur voordat onderhandelinge oor ’n nuwe grondwet kon begin op die eerste volle sitting van die Konvensie vir ’n Demokratiese Suid-Afrika (Kodesa) op 20 en 21 Desember 1991 in die Wêreld-handelsentrum in Kemptonpark. Engels was van die begin af die enigste onderhandelingstaal ondanks skerp kritiek hierop van Afrikanerkant. Onder meer die FAK het hulp aangebied met die reël van ’n tolkdiens. Dit was tevergeefs. Engels het die enigste taal gebly en vir baie was dit ’n onheilspellende teken.

Vir baie mense het dit gelyk asof die NP-regering op alle terreine maar net ingee onder druk van die ANC. Die NP het steun onder sy wit kiesers verloor. Op 19 Februarie 1992 het die KP in die kiesafdeling Potchefstroom ’n NP-meerderheid van 1583 in die 1989-verkiesing omgesit in ’n KP-meerderheid van 2140. Die volgende dag het De Klerk ’n referendum onder blanke kiesers afgekondig. Dit is op 17 Maart 1992 gehou oor die vraag: “Ondersteun u voortsetting van die hervormingsproses wat die Staatspresident op 2 Februarie 1990 begin het en wat gerig is op ’n nuwe Grondwet deur onderhandeling?”

In een van die advertensies het die NP sy standpunt gestel: “As jy bang is vir meerderheidsregering stem Ja. Met ’n ‘ja’-stem kan ons doen wat die Rhodesiërs nie gedoen het nie – uit ’n posisie van krag onderhandel vir ’n demokratiese grondwet wat oorheersing sal verhoed en sekuriteit bied aan mense wat baie het om te verloor. ’n Grondwet wat jou reg op politieke vryheid sal beskerm, jou reg op jou eie godsdiens, jou eie waardes, jou eie taal, en ook jou reg op eiendom, spaargeld, beleggings, pensioene.”

Die ja-stem het die referendum met 1 924 186 stemme teenoor 875 619 gewen – ’n meerderheid van 1 048 567, oftewel 68,9 persent. Die Volksblad het die nuus aangekondig met die opskrifte: “’n JA-stoomroller / Boek van apartheid finaal toegemaak.” Maar ondanks die verwagting wat die advertensie geskep het, was Suid-Afrika op pad na ’n meerderheidsregering soos Namibië.