14 JULIE
July 13, 2015
16 JULIE
July 13, 2015

Gebeure

1842 – Die Republiek Natalia onderwerp hulle aan Britse Gesag

1867 – Ontruiming van Schoemansdal

Schoemansdal was die noordelikste dorpie van die ou ZAR, geleë langs die Soutpansberg, sowat 15 km wes van die huidige Louis Trichardt. Dit is in 1848 deur kmdt. A.H. Potgieter aangelê, wat ook daar oorlede en begrawe is. Die dorp, wat in 1855 reeds deur byna 2000 blanke inwoners in 278 huise bewoon is, het ook ’n kerkgebou, ’n skool en ’n pastorie gehad. Schoemansdal, so in 1855 genoem na kmdt-genl S. Schoeman, het spoedig ’n welvarende sentrum geword vanweë die ivoorhandel en die handelsverbinding wat deur Joao Albasini met Mosambiek onderhou is. Vanaf 1864 het dominee NJ van Warmelo as NH predikant daar gestaan en ’n groot bydrae gedoen om Schoemansdal ’n sentrum van blanke beskawing te maak. Vanaf die middel jare sestig het spanning tussen die inwoners en die swart bevolking in dié omgewing opgelaai en tot ’n uitgerekte oorlog gelei, wat vanweë ’n gebrek aan deurtastende optrede deur die owerhede nie beëindig kon word nie. Die krygsraad, onder leiding van kmdt-genl SJP Kruger, het besluit die dorp en distrik moet ontruim word. Op 15 Julie 1867 het die inwoners Schoemansdal verlaat. Na die ontruiming is die dorp in sy geheel aan die brand gesteek en verwoes.

Ou kerkie te Schoemansdal

1901 – Anglo-Boereoorlog: Mafeking-konsentrasiekamp

Dr. K Franks, kampdokter by die Mafeking-konsentrasiekamp, berig dat die kamp “oorweldig” is met 1 270 vroue en kinders na die skoonmaak van die West-Transvaal. Gebrek aan fasiliteite dra by tot die swaarkry wat die nuwe aankomelinge ervaar.

1914 – Ons Moedertaal, orgaan van die Afrikaanse Taalvereniging (ATV), verskyn

‘Ons Moedertaal’ was ‘n suiwer Afrikaanse maandblad wat die Stellenbosch se tak van die Afrikaanse Taalvereniging (ATV) gepubliseer het. Jong geleerdes, soos dr BB Keet, dr Tobie Muller en prof JJ Smith, het dit gebruik om die Afrikaanste taal en kultuur te bevorder, soos om te pleit vir ‘n Afrikaanse Bybelvertaling en die erkenning van Afrikaans naas Nederlands as amptelike taal. In Mei 1916 verenig ‘Ons Moedertaal’ met ‘De Huisgenoot’. Later word dit ‘Die Huisgenoot’, ‘n weekblad wat vandag nog gelees word. Ongelukkig het dit reeds vanaf die negentigerjare ‘n tydskrif geword wat nie meer die Afrikanervolk se belange dien nie maar die kommunistiese regime net so terwille is as wat die meeste dagblaaie en weekblaaie in daardie tyd geword het.

1960 – Die eerste Boeing 707-vliegtuig kom in Suid-Afrika aan, wat ’n nuwe era in lugvaart in Suid-Afrika inlui

 

Geboortes

1879 – Ferdinand Postma, eerste rektor van die PU vir CHO († 5 November 1950)

Ferdinand Postma is op Aliwal-Noord gebore. Hy matrikuleer aan die Teologiese Skool Burgersdorp in 1896 en woon in dieselfde jaar die eerste Afrikaanse Taalkongres in die Paarl saam met sy vader by, waar ’n lewenslange vriendskap met Totius begin. Sy huis- en skoolopvoeding skerp by hom die liefde vir die Gereformeerde geloof en Afrikaanse volk en taal in, ’n bodem waaruit sy idealisme en daadkrag teen groot teenslae in, steeds gegroei het. Na deelname aan die Heidelbergse Kommando in 1899, gaan hy na die Vrije Universiteit van dr A Kuyper te Amsterdam. In 1904 aanvaar hy die professoraat in die Literariese Afdeling van die Teologiese Skool op Burgersdorp, wat die volgende jaar na Potchefstroom verplaas word. Hy doktoreer in 1914 in die Klassieke Lettere aan die Vrije Universiteit, Amsterdam, en doseer selfs, naas rektorale pligte, Latyn en Grieks tot aan sy dood op 4 November 1950, aan die vooraand van die selfstandigwording van die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys. Hy het, naas sy ongeëwenaarde bydrae op universitêre gebied, binne die destydse Unisa ook steeds ’n leidende rol gespeel in die Tweede Afrikaanse Taalbeweging en was ’n vurige voorstander van Christelik-nasionale onderwys. Ferdinand Postma was op akademies-universitêre gebiede een van die grootste seuns van Suid-Afrika, wat saam met sy kollegas ’n unieke rol gespeel het in die wording van die Afrikaanse volk gedurende die eerste helfte van hierdie eeu.

1924 – Bartholomeus Jacobus (Bartho) Smit, skrywer en dramaturg († 31 Desember 1986)

Bartho Smit was ’n skrywer, digter, dramaturg, regisseur en een van die sogenaamde Sestigers. Hy is in sy lewe met ’n Hertzogprys, Perskorprys en ’n Encyclopaedia Britannica Award bekroon.

1931 – Gene Louw, politikus († 12 Oktober 2015)

1939 – Christian Johan (Chris) Barnard, befaamde skrywer en rolprentmaker († 28 Desember 2015)

Chris Barnard was ’n outeur wat groot beroemdheid verwerf het met sy talle Afrikaanse romans, novelles, kortverhale, toneelspele, hoorspele, draaiboeke en televisiedramas. Barnard was deel van die sogenaamde Sestigers-beweging en in 1975 ’n medestigter van die Afrikaanse Skrywersgilde. Hy was met die aktrise en rolprentregisseur Katinka Heyns getroud.

 

Sterftes

1932 – Cornelis Jacob (CJ) Langenhoven, skrywer en politikus (* 13 Augustus 1873)

CJ Langenhoven was ’n regsgeleerde, koerantredakteur en Afrikaanse skrywer, digter en dramaturg. Hy het as skrywersname CJ Langenhoven en Sagmoedige Neelsie gebruik. Sy rol in die Afrikaanse literatuur en kultuurgeskiedenis was formidabel. As Volksraadslid en senator speel hy ’n groot rol in die erkenning van Afrikaans as amptelike landstaal.

1944 – Frans Oerder, skilder (* 7 April 1867)

Frans Oerder is in Rotterdam gebore en kom in 1890 as jong kunstenaar na die ZAR, waar hy onder uiters moeilike omstandighede ’n bestaan moes maak. Hy het hom heeltemal met sy nuwe vaderland vereenselwig, want by die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog sluit hy hom by die Boerekommando’s aan. Sy sketse van Boere-tipes en Boere-aktiwiteite te velde, is van ons seldsaamste en kosbaarste Africana. Dit lewer tegelykertyd blyk van ’n suiwer waarnemingsvermoë en groot tekentalent. Oerder het ook die Suid-Afrikaanse landskap leer ken, en dit is merkwaardig hoe ’n Europees-geskoolde kunstenaar die gees van die Suid-Afrikaanse landskap kon begryp en so treffend kon weergee. Daardeur het hy die grondslag vir ’n egte Suid-Afrikaanse landskapskilderkuns gelê. Deur sy blomstudies, stillewens en portrette het hy egter ook groot bekendheid verwerf. Sy realistiese kuns het baie bygedra tot die begrip en waardering van die skilderkuns by die Afrikaner. Hy is op 15 Julie 1944 in Pretoria oorlede.

1951 – Helena Lochner, skrywer (* 15 September 1892)

Helena Johanna Francina Lochner is op Moorreesburg gebore. Hierdie kunstenares en baanbreker-skryfster vir die Afrikaanse kind, is op 15 Julie 1951 op Bloubergstrand oorlede. Op aandrang en met aanmoediging van adv. JHH de Waal het sy artikels en kinderverhale begin skryf op ’n tydstip toe daar ’n groot behoefte aan geskikte Afrikaanse kinderlektuur bestaan het. Vanaf 1930 het daar meer as 56 kinderboeke uit haar pen verskyn, almal met selfgemaakte gekleurde buiteblaaie en illustrasies en grootdruk sodat die kleinspan dit self kon lees.

 

Bronne:

Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1980. Afrikaanse Kultuuralmanak. Johannesburg: FAK.

Vriende van Afrikaans. Dae uit ons geskiedenis. ’n Afrikaanse kultuur-historiese dagboek. Kaapstad: Griffel.

https://www.sahistory.org.za

https://af.wikipedia.org/wiki/