12 JUNIE
June 9, 2015
14 JUNIE
June 9, 2015

Gebeure

1705 – Adam Tas se dagboek

Die bestaande afskrif van ’n fragment van Adam Tas se Dagboek dagteken van 13 Junie 1705 af, maar die oorspronklike Dagboek, wat al verlore gegaan het of vernietig is, het verder teruggegaan. Met die inhegtenisneming van Adam Tas in die nag van 27/28 Februarie 1705 is sy skryfkabinet tesame met die Dagboek en ander korrespondensie na Kaapstad geneem. Goewerneur Willem van der Stel het afskrifte laat maak van die deel wat die tydperk 13 Junie 1705 tot 27 Februarie 1706 dek, omdat hy gemeen het dat die deel veral inkriminerend teenoor Tas sou wees. Gelukkig dat hierdie fragment behoue gebly het, want dit is werklikwaar ’n kultuurjuweel. Dit is ’n kostelike beskrywing van Stellenbosch en die Stellenbossers in die begin van die agtiende eeu. Reeds in 1914 het die historikus Leo Fouche die Dagboek as uitgawe van die Van Riebeeck-Vereniging uitgegee. In 1970 is dit herdruk. Adam Tas het in 1697 as jong man na die Kaap gekom. Op 7 Junie 1703 het hy in die huwelik getree met Elizabeth van Brakel, die ryk weduwee van Hans Jurgen Grimpe. So het hy eienaar geword van die plaas wat hy later Libertas genoem het. 

1838 – Voortrekkerleier Andries Hendrik Potgieter verkry die gebied tussen die Vet- en Vaalrivier van die kaptein Bataung, Makwana, in ruil vir beeste.

1883 – Kaapse Parlement in Nederlands toegespreek

Die Kaapse Parlement is vir die eerste keer in Nederlands toegespreek deur mnr. JR Luttig nadat dit op 9 Junie gemagtig is.

 

Geboortes

1899 – Dr. Werner Willi Max (WWM) Eiselen, volke- en opvoedkundige († 12 Junie 1977)

Werner Willi Max Eiselen is op Bothsabêlo in die Oos-Transvaal gebore as seun van ’n Duitse sendelinggesin. Hy en sy vrou (ook van Duitse afkoms) het hulle volledig met die Afrikanervolk vereenselwig. Hy word onthou as die hoogstaande akademikus (tien jaar professor in Volkekunde aan die Universiteit van Stellenbosch en later ook twee jaar aan die Universiteit van Pretoria) aan wie dit ook beskore was om sy denke oor rasse- en volkeverhoudinge self in die praktyk toe te pas (as hoof van swart onderwys in Transvaal 1936 tot 1947 en Sekretaris van Bantoe-administrasie en -ontwikkeling 1949 tot 1960). As akademikus het hy sedert 1929 oor die rassevraagstuk geskrywe en die begrip apartheid in talle toesprake en geskrifte tot ’n moreel gefundeerde landsbeleid uitgebou: ’n beleid wat vir alle volke in Suid-Afrika kan geld, wat vooruitgang binne volksverband vooropstel en wat selfstandigheid, gelykheid en geregtigheid vir almal sou waarborg. Vanuit hierdie gesigspunt was hy ook ’n oortuigde mede-oprigter van Sabra in 1948 as ’n liggaam wat rasseverhoudinge wetenskaplik moet bestudeer en voorligting en inligting daaroor verskaf. As praktiese onderwysman, word hy onthou vir sy aandeel in die instelling van moedertaalonderrig in swart skole (teen die kwaaiste weerstand in) en van nasionale onderwys vir die swart volke. In sy termyn as Sekretaris van Bantoe-administrasie en -ontwikkeling is die werklikhede van Suid-Afrika ingrypend verander: die stelsel van selfbestuur is uitgebou tot waar onafhanklikheid vir Transkei in 1959 ’n saak van praktiese politiek geword het, en tot waar hy self in 1960 as een van die eerste Kommissarisse-Generaal van ’n selfregerende volk aangestel kon word. Dr. Eiselen word as ’n verbeeldingryke argitek en ’n groot boumeester van afsonderlike ontwikkeling gehuldig. Hy is op 12 Junie 1977 in Tzaneen oorlede. 

1922 – Etienne Leroux, skrywer van o.a. Magersfontein, o Magersfontein! († 20 Desember 1989)

Etienne Leroux was ’n internasionale bekende skrywer en een van die mees prominente Sestigers, wat die Hertzogprys meer as een keer en verskeie ander toekennings vir sy skryfwerk ontvang.

1933 – Verna Vels, skryfster en omroeper († 21 Augustus 2014)

Verna Vels was ’n skryfster, radio-omroeper en storieverteller wat veral bekend was as die skepper en stem agter Liewe Heksie, ’n kinderprogram wat op Suid-Afrikaanse televisie uitgesaai is.

 

Sterftes

Geen

 

Bronne:

Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1980. Afrikaanse Kultuuralmanak. Johannesburg: FAK.

Vriende van Afrikaans. Dae uit ons geskiedenis. ’n Afrikaanse kultuur-historiese dagboek. Kaapstad: Griffel.

https://www.sahistory.org.za

https://af.wikipedia.org/wiki/