31 MAART
November 1, 2016
2 APRIL
November 1, 2016

Gebeure

1572 – Slag by Den Briel

In die 80-jarige Oorlog (1568 tot 1648) tussen Nederland en Spanje het die Nederlandse /Watergeuse onder leiding van Jan Coppelstock ’n verrassende oorwinning oor die Spaanse vloot onder Alva behaal by die slag van Den Briel. Dit het ’n jubelkreet deur Nederland laat weergalm: “Die eerste dag van April, verloor Alva sy bril.” (Den Briel.) Hierdie “gekkedag” word vandag nog in Nederland herdenk.

1803 – Van Jaarsveld-opstand vrygelaat

Al die gevangenis van die sogenaamde “Van Jaarsveld-opstand” word uit die Kasteel vrygelaat. Die Van Jaarsveld-opstand het sy oorsprong in Graaff-Reinet gehad. Burgers van die omgewing was nie gediend met die landdros nie en wou van hom ontslae raak. Van Jaarsveld, leier van die opstand, was op ’n klag van vervalsing in hegtenis geneem. Enkele Burgers het probeer om Van Jaarsveld te bevry en so was dit dan die begin van die Van Jaarsveld-opstand. Lede van die opstand, asook diegene wat Van Jaarsveld wou bevry, was gedwing om oor te gee. Na die groep se inhegtenisname was hul sowat 15 maande lank in die Kasteel onder haglike omstandighede aangehou. Van Jaarsveld het in die Kasteel te sterwe gekom. Diegene wat saam met hom was, is op hierdie dag vrygelaat.

1841 – Daniel Lindley as eerste leraar

Eerw. Daniel Lindley word as eerste leraar van die NG gemeente Pietermaritzburg bevestig.

1876 – Die begin van die Graaff-Reinetse Onderwyskollege

In sy wese was die stigting van die “Midland Ladies’ Seminary” op 1 April 1876 die voorloper van onderwysersopleiding op Graaff-Reinet, weliswaar was die opleiding op losse voet, maar sedert 1894 was sake veel planmatiger, nadat die “Seminary” ’n afsonderlike “Training Department” gestig het. Die kollege het egter sy huidige beslag gekry toe sentralisasie die totstandkoming van die Graaff-Reinetse Opleidingskool met ingang 1917 genoodsaak het. Die afgelope sewe dekades speel die kollege ’n leidende rol in die plaaslike kultuurlewe van die Afrikaner; trouens, die Afrikaanse Kultuurvereniging is juis een van die eerste verenigings wat spontaan by die studente ontstaan het. Reeds in 1923 bied die vereniging ’n geslaagde opvoering van CJ Langenhoven se Die Hoop van Suid-Afrika aan, en ook op die gebied van sang en musiek word pragtig gepresteer.

1873 – Die Kerkblad

Die amptelike tydskrif van die Gereformeerde Kerk, Die Kerkblad, verskyn op 1 April 1873 vir die eerste keer as De Maandbode met ds. Jan Lion-Cachet as redakteur.

1882 – Die Republiek van Goosen gestig

Die bepalings van die Konvensie van Pretoria van Augustus 1881 het ’n deel van die Keategrond van Transvaal weggesny. Hier het toe oor ’n kort tydperk ernstige moeilikheid tussen talle inboorlingleiers ontstaan wat elkeen op kapteinskap en gebied aanspraak gemaak het. Op die koop toe het Brittanje die fout gemaak om vir byvoorbeeld Mankoroane as hoof van die Batlapin en vir Montsioa as hoof van die Barolong buite hulle eintlike gebiede te erken. Oor en weer het die Swartes toe hulp gesoek om hulle eie standpunt met geweld te help seëvier. Die ondersteuners van Moshete, meesal jong Transvaalse burgers, het spoedig sukses behaal en onder NC Gey van Pittius die Republiek Land Gosen gestig. Later het Paul Kruger die staat by Transvaal probeer inlyf, maar Kaapland het opdrag gekry om die streek vir Brittanje te bekom. Kruger het self na Gosen gegaan en sy mense verbied om weer van “Engelse skiet” te praat. Oorlog het werklik gedreig, maar Kruger en Rhodes, wat by Veertien Strome onderhandel het, het onluste verhoed. In Maart 1885 het die Britte ’n protektoraat oor hierdie gebied afgekondig. Vir Kruger was die hele verloop ’n verleentheid en ’n neerlaag.

1902 – Anglo-Boereoorlog: Geveg by Boschmankop

Die geveg by Boschmankop, sowat 29 km suid van Springs vind plaas. ’n Britse mag onder bevel van kol. Lawley loods ’n verrassingsaanval op die magte van genls. Viljoen en Alberts. Kol. Lawley het ’n mag van 312 man en die weg is aangedui deur 40 “National Scouts”. Viljoen en Alberts se magte word wel onverhoeds gevang, maar herstel gou van die skrik. Hul loods ’n verwoede berede teenaanval en skiet uit die saal dat die aarde dreun. Aan Britse kant val 77 man waarvan een ’n “National Scout” is. Aan Republikeinse kant val 33 man waarvan die meeste gewond was.

1902 – Anglo-Boereoorlog: Blokhuise

Generaals Maritz, Van Deventer en Bouwer val enkele blokhuise by Springbok aan. Generaal Van Deventer slaag daarin om een blokhuis te beset, en kort na hom ook genl. Maritz. Die derde blokhuis kon egter nie ingeneem word nie.

1913 – Suid-Afrikaanse Polisie kom tot stand

1917 – Stigting van die Teologiese Fakulteit aan die Transvaalse Universiteitskollege

’n Groot ideaal van die Nederduitsch Hervormde Kerk is op die dag verwesenlik toe hy sy eie predikante aan die Teologiese Fakulteit aan die destydse Transvaalse Universiteitskollege (vandag die Universiteit van Pretoria) kon begin oplei.

1922 – Suid-Afrikaanse Seediens

Suid-Afrika se eerste staandemag-vloot kom tot stand en staan bekend as die Suid-Afrikaanse Seediens.

1971 – Perskor (Perskorporasie van Suid-Afrika) kom tot stand

Voortrekkerpers Beperk en Afrikaanse Pers (1962) Beperk het op 1 April 1971 saamgesmelt en die Perskorporasie van Suid-Afrika gevorm, wat in Johannesburg Die Transvaler en Die Vaderland en in Pretoria Hoofstad en Oggendblad uitgee, benewens streekblaaie en tydskrifte. In daardie opsig het dit ’n magtige organisasie geword wat uit Afrikaner-ideale verrys het.

1976 –  Richardsbaai-hawe

Die hawe aan die Natalse noordkus, Richardsbaai, word in gebruik geneem.

1990 – Transnet gestig

Geboortes

1859 – Gideon Retief (GR) von Wielligh, skrywer († 9 Augustus 1932)

GR von Wielligh was ’n skrywer en ’n belangrike oorgangsfiguur tussen die Eerste en Tweede Taalbeweging.

Sterftes

1908 – Alida Margaretha Jacoba Badenhorst (Tant Alie van Transvaal), Afrikaanse patriot en skryfster († 15 Desember 1867)

1915 – Catharina Felicia van Rees, skryfster van die Volkslied van die Zuid-Afrikaansche Republiek (* 22 Augustus 1831)

Catharina Felicia van Rees is op 22 Augustus 1831 op Zutphen gebore. Omstreeks 1855 was sy lid van ’n kring musiserende jong mense van Utrecht, waartoe ook die Kaapse teologiese student Thomas Francois Burgers destyds behoort het. Hul liefde vir musiek het tot ’n lewenslange vriendskap gelei. Sy was nie net ’n begaafde komponiste nie, maar ook die outeur van ’n groot aantal artikels en boeke. Haar bekendste werk as komponiste is “De Transvaalsche Volkslied”, in 1875 in Bonn geskrywe en getoonset op versoek van Staatspresident Burgers. Op 14 Oktober het sy die volkslied aan hom oorhandig, waarna dit op 7 Januarie 1876 op Arnhem in die openbaar gespeel en later in dieselfde jaar deur die Transvaalse Volksraad as Volkslied aanvaar is. Van toe af het dit naas die Vierkleur – ’n besondere plek in die lewe van die Boerevolk verower en ook in Westerse lande bekendheid verwerf, soms in vertaalde vorm.

1958 – Gabriël Gideon Cillié, opvoedkundige en kultuurleier (* 10 September 1870)

Prof. Gabriël Gideon (Gawie) Cillié was ‘n astrofisikus, orrelis, koordirigent, komponis van Afrikaanse gewyde musiek, eertydse voorsitter van die FAK en voorsitter van die konvokasie van die Universiteit van Stellenbosch. Hy het waarskynlik die grootste enkele bydrae gelewer ter bevordering van die kerkmusiek in Suid-Afrika. Sy bydrae as vertaler, verwerker, komponis en koordirigent het gelei tot ‘n hersiening en uitbreiding van Afrikaanse liturgiese musiekbronne.

2012 – Milla Louw, Afrikaanse aktrise en stemafrigter (* 1922)

Milla Louw was ’n aktrise en stemafrigter wat van die grootste name in die plaaslike bedryf opgelei het. Sy het onder andere akteurs soos Marius Weyers, Wilna Snyman en Ivan Zimmermann afgerig.

2013 – Karen Muir, swemwêreldrekordhouer (* 16 September 1952)

Karen Muir was ’n swemmer. In 1965 word sy die jongste persoon ooit om ’n wêreldrekord in ’n sportitem op te stel.

Bronne:

Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1980. Afrikaanse Kultuuralmanak. Johannesburg: FAK.

Vriende van Afrikaans. Dae uit ons geskiedenis. ’n Afrikaanse kultuur-historiese dagboek. Kaapstad: Griffel.

https://www.sahistory.org.za

https://af.wikipedia.org/wiki/