Téén verstikkende inklusiwiteit

Familie, feestyd en … films!
Januarie 11, 2019
Droomvrou
Januarie 11, 2019

T

Deur prof. Danie Goosen, voorsitter van die FAK

Enkele dae gelede praat ek met ’n groepie seuns van ’n bekende
Afrikaanse skool in Pretoria. Ondanks die eksamens wat hulle pas geskryf het,
is hulle reeds besig om vir volgende jaar se debatskompetisies voor te berei.

Ek is deur hulle afrigter gevra om enkele gedagtes met die seuns
oor die voorgeskrewe debatstema vir die nuwe jaar te deel. Dit handel oor die
vraag of ons kulturele erfenisse in die pad van nasionale eenheid staan. Anders
verwoord, moet ons ter wille van inklusiwiteit met ons kultuurerfenisse
wegdoen?

Tydens die gesprek het die seuns my gou onder die indruk van die
erns gebring waarmee hulle reeds oor die tema nagedink het.

Toegegee, hulle het een van die heel beste (indien nie die heel beste
nie) debatsafrigter in die land. Nogtans het die seuns die een na die ander
skerpsinnige vraag aan my gerig. Dit is kennelik nie die eerste keer dat hulle met
dié tema gekonfronteer is nie.

En hoe anders? Daar gaan immers nie ’n dag verby dat daar nie aan
ons jongmense op bedekte en minder bedekte wyses gesuggereer word dat ons
kulturele erfenis eintlik in die pad van inklusiwiteit staan nie. En dat ons liefs
die klem op die eie kultuurerfenisse moet laat vaar.

Ondanks die sofistikasie waarmee die seuns die tema hanteer, het
ek tog met ’n donker gemoed van hulle afskeid geneem. Waarom?

My indruk is dat daar ’n diep twyfel by sommige bestaan of dit vandag
toelaatbaar is om die mees natuurlike ding op aarde te doen, naamlik om ook die
geselskap van jou eie kultuurgenote op te soek.

Trouens, my indruk is dat daar by sommige selfs vae skuldgevoelens
aanwesig kan wees omdat hulle soms by plekke byeenkom wat nie inklusief genoeg is
nie. Soos die ‘Afrikaans is Groot’-konserte, wat in Pretoria bykans uitsluitlik
deur Afrikaners bygewoon word. Mag dit?, vra hulle.

Volgens die voorskrifte van die heersende orde moet alle
geleenthede immers inklusief wees. Is dit dus toelaatbaar as ons (selfs net
soms) nie inklusief genoeg is nie? Oortree ons nie so een of ander super-gebod
nie?

Ek kon die twyfel in enkele seuns se gemoed met ’n stok aanvoel. Maar
hoe gemaak met die twyfel? Juis daaroor slegs enkele gedagtes.

Inklusiwiteit is vandag ’n meester-opdrag waaraan almal gemeet
word. As jy nie inklusief genoeg is nie, lui dié opdrag, sal jy aan allerlei
regstellende optrede onderwerp word. Bewaar dus die siele van diegene wat die natuurlike
begeerte het om (selfs net soms) die geselskap van hul eie kultuurmense op te
soek.

Maar waar kom hierdie opdrag tot inklusiwiteit vandaan? En hoekom
word die geweld wat daarin opgesluit lê nie behoorlik genoeg deur die media ontmasker
nie? Om van kultuurgemeenskappe te verwag om ter wille van inklusiwiteit hul
eie op te gee, is immers ’n diep gewelddadige verwagting. Dit ontken die
natuurlike begeerte by gemeenskappe om ook met mekaar te assosieer.

Wat is inklusiwiteit? Waarskynlik is daar weiniges onder ons wat ’n
probleem met inklusiwiteit sal hê as dit sou beteken dat elke gemeenskap
toegelaat word om binne die groter (en inklusiewe) samehang tussen almal ook
hul eie kultuurgemeenskap op te soek en te koester.

Ongelukkig is dit nie die definisie wat vandag aan inklusiwiteit
gegee word nie. Volgens die heersende orde beteken inklusiwiteit eerder dat jy
as kleiner kultuurgemeenskap jou spreekwoordelike bek moet hou – en dat jy jouself
sondermeer moet onderwerp aan die sogenaamde wil van die meerderheid.

So ’n opvatting van inklusiwiteit steun ten diepste op ’n ‘totalitêre’
mentaliteit. Dit wil sê ’n mentaliteit wat slegs een stem duld – naamlik die
stem van die meerderheid. Dit is ’n mentaliteit wat geen geduld met ’n kleiner
gemeenskap soos die Afrikaners het nie.

Waar kom hierdie opvatting van inklusiwiteit vandaan? Maklike
antwoorde is daar nie. Nogtans wil ek ’n enkele voorstel in hierdie verband
maak: Ten diepste hou die totalitêre opvatting van inklusiwiteit met die – hou
vas! – die teologie (of die gebrek aan ’n teologie) verband. Hoekom?

As ons ’n ingewikkelde kwessie in enkele sinne kan saamvat, kan
gesê word dat die totalitêre mentaliteit in die moderne era veral daar na vore getree
het waar God van die tafel gevee en die sogenaamde ‘wil van die meerderheid’
vir alle praktiese doeleindes die nuwe (plaasvervangende) god geword het. In
die plek van God het die oppergesag van die meerderheid getree. Voortaan moet almal
hulself by sy goddelike gesag neerlê.

Anders as in ’n tyd toe die politieke gesag met ander woorde deur
God begrens is, gebeur die teendeel in die moderne totalitêre bewegings. Omdat
God by hulle afwesig is, word die politieke gesag van die meerderheid self
verabsoluteer. Voortaan word die meerderheid letterlik deur niks meer begrens
nie. Dit is die aller-maatstaf waarvoor almal moet buig.

In vele opsigte is die geskiedenis van die moderne totalitêre
bewegings soos die kommunisme, die Marxisme, die Maoïsme en die fascisme ’n
skrikwekkende getuie daarvan. Dié totalitêre bewegings rus sonder uitsondering
op ateïstiese uitgangspunte. En telkens gee hul ateïsme daartoe aanleiding dat
die meerderheid (soos verteenwoordig deur die partyleiding, die rewolusionêre
voorhoede, ensovoorts) ’n strakke eenvormigheid op alles afdwing.

In Suid-Afrika is die heersende orde en sy elites nog steeds
skatpligtig aan genoemde totalitêre erfenis. Dit ondanks die ekonomiese,
sosiale en politieke mislukkings wat dit steeds kenmerk.

Wat staan ons te doen? Ons noem slegs twee te midde van talle
ander dinge:

Eerstens moet die spanninge van die inklusiewe agenda telkens weer
aan ’n behoorlike kritiek onderwerp word. So kan byvoorbeeld daarop gewys word
dat inklusiwiteit, anders as wat die heersende orde graag na buite voorgee,
dikwels tot erge vorme van geweld lei. (Ook tot ‘simboliese geweld’ en nie net
tot ‘fisiese geweld’ nie).

In hierdie verband kan onder meer op die teologiese argument staatgemaak
word: Wanneer God uit die gesigsveld verdwyn en nie meer die hoogste gesag is nie,
word plaasvervangende afgode geskep. En soos wat die geskiedenis vir ons geleer
het, roep afgode mense op om teen die grein van die skepping te handel. Telkens
moet die rykheid, skoonheid en verwikkelde veelheid van die skepping met abstrakte,
grys en lewelose skemas vervang word. Die slagting waartoe dit die laaste eeu aanleiding
gegee het, is die tragiese getuie daarvan.

Tweedens, ons eie instellings (families, skole, universiteite,
veiligheid, besighede, vakbonde, letterkundes, musiek, media, ensovoorts) moet
steeds uitgebou en versterk word. Pogings om ’n verstikkende inklusiwiteit op
alles af te dwing, word einde ten laaste die beste ‘van onder af’ deur die
praktiese suksesse van lewenskragtige instellings teruggedruk.

Geen wonder dat die laaste eeu ook in die teken staan van burgerlike
instellings wat verantwoordelik was vir die val van die totalitêre mentaliteit
nie. Soos die Poolse vakbond, Solidariteit, die naamgenoot van ons eie
Solidariteit Beweging.

Hierdie is geen maklike trooswoorde vir bogenoemde seuns nie. Maar
dié seuns is kennelik volwasse genoeg om hulle nie deur goedkoop trooswoorde te
laat flous nie.

The post Téén verstikkende inklusiwiteit appeared first on FAK.

Powered by WPeMatico